ອານາຈັກສຸໂຂໄທ

ຈາກ ວິກິພີເດຍ
ແຜນທີ່ອານາຈັກສຸໂຂໄທ

ອານາຈັກສຸໂຂໄທ ຫຼື ລັດສຸໂຂໄທ ແມ່ນອານາຈັກ ຫຼືລັດໃນອະດີດທີ່ເຄີຍຕັ້ງຢູ່ປະເທດໄທປັດຈຸບັນ. ຕັ້ງຢູ່ເທິງທີ່ຮາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳຍົມ ແມ່ນຊຸມຊົນບູຮານມາຕັ້ງແຕ່ຍຸກເຫຼັກຕອນປາຍ ຈົນຮອດສະຖາປະນາຂຶ້ນຮາວພຸດທະສະຕະວັດທີ 18 ໃນຖານະສະຖານີການຄ້າຂອງລັດລະໂວ້ ຫຼັງຈາກນັ້ນຮາວປີ 1800 ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວແລະພໍ່ຂຸນຜາເມືອງໄດ້ຮ່ວມກັນເຮັດການຍຶດອຳນາດຈາກຂອມສະບາດໂຂນລຳພົງ ເຊິ່ງເຮັດການເປັນຜົນສຳເລັດແລະໄດ້ສະຖາປະນາເອກະລາດໃຫ້ສຸໂຂໄທເປັນລັດອິສະຫຼະແລະມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຕາມລຳດັບແລະຕື່ມເຖິງສຸດຂີດໃນສະໄໝພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ ກ່ອນຈະຄ່ອຍໆ ຕົກຕ່ຳແລະປະສົບປັນຫາພາຍນອກແລະພາຍໃນ ຈົນຕໍ່ມາຖືກຮວມແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງອານາຈັກອະຍຸທະຍາໄປໃນທີ່ສຸດ

ບ່ອນຕັ້ງແລະອານາເຂດ[ແກ້ໄຂ]

ອານາຈັກສຸໂຂໄທ ຕັ້ງຢູ່ເທິງເສ້ນທາງການຄ້າຜ່ານຄາບສະໝຸດລະຫວ່າງອ່າວເມາະຕະມະ ແລະທີ່ຮາບລຸ່ມແມ່ນ້ຳໂຂງຕອນກາງ ມີອານາເຂດດັ່ງນີ້[໑]

  1. ທິດເໜືອ ມີເມືອງແພ (ປະຈຸບັນຄືແພ່) ແມ່ນເມືອງປາຍແດນດ້ານເໜືອສຸດ
  2. ທິດໃຕ້ ມີເມືອງພະບາງ (ປະຈຸບັນຄືນະຄອນສະຫວັນ) ແມ່ນເມືອງປາຍແດນດ້ານໃຕ້
  3. ທິດຕາເວັນຕົກ ມີເມືອງສອດ (ປະຈຸບັນຄືແມ່ສອດ) ແມ່ນເມືອງຊາຍແດນທີ່ຈະຕິດເຂົ້າໄປຍັງອານາຈັກມອນ
  4. ທິດຕາເວັນອອກ ມີເມືອງສະຄ້າໄກ້ແມ່ນ້ຳໂຂງໃນພາກອີສານຕອນເໜືອ

ການແຊກແຊງຈາກອະຍຸດທະຍາ[ແກ້ໄຂ]

ຫຼັງຈາກພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງແລ້ວ ເມືອງຕ່າງ ໆ ເລິ່ມອ່ອນແອລົງເມືອງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ໃນລັດຊະການພະຍາເລີໄທ ແລະລັດຊະການພະຍາໄສລືໄທ ຕ້ອງສົ່ງກອງທັບໄປປາບຫຼາຍເທື່ອແຕ່ມັກບໍ່ເປັນຜົນສຳເລັດ ແລະການປາກົດຂຶ້ນຂອງອານາຈັກອະຍຸດທະຍາທາງຕອນໃຕ້ເຊິ່ງກະທົບກະເທືອນສະຖຽນລະພາບຂອງສຸໂຂໄທຈົນໃນທ້າຍທີ່ສຸດກໍຖືກແຊກແຊງຈາກອະຍຸດທະຍາໄປໃນທີ່ສຸດ ໂດຍມີ ພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ່ 4 (ບໍລົມປານ) ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງໃນຖານະລັດອິສະລະພະອົງສຸດທ້າຍ ໂດຍຂະນະນັ້ນ ດ້ວຍການແຊກແຊງຈາກອະຍຸດທະຍາ ລັດສຸໂຂໄທເຈິ່ງຖືກແບ່ງອອກເປັນ 4 ສ່ວນ ຄື

  • ເມືອງສວງສອງແຄວ (ພິສະນຸໂລກ) ອັນເປັນເມືອງເອກ ມີພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ່ 4 (ບໍລົມປານ) ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງ
  • ເມືອງສຸໂຂໄທ ເມືອງຮອງ ມີພະຍາຮາມ ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງເມືອງ
  • ເມືອງສະລຽງ (ສີສັດຊະນາໄລ) ມີພະຍາສະລຽງ ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງເມືອງ
  • ເມືອງຊາກັງຮາວ (ກຳແພງເພັດ) ມີພະຍາແສນສອຍດາວ ແມ່ນຜູ້ປົກຄອງເມືອງ

ຫຼັງສິ້ນລັດຊະການພະມະຫາທຳມະລາຊາທີ 4 (ບໍລົມປານ) ພະຍາຍຸດທິດຖິລະເຊິ່ງເດີມທີຢູ່ສີສັດຊະນາໄລ ໄດ້ເຂົ້າມາຄອງເມືອງສອງແຄວ (ພິສະນຸໂລກ) ແລະເມື່ອທຳອິດທີ່ສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດ ສະເດັດຂຶ້ນຜ່ານພິພົບແມ່ນພະມະຫາກະສັດກຸງສີອະຍຸທະຍາ ປາກົດວ່າຂະນະນັ້ນພະຍາຍຸດທິດຖິລະ ເກີດຄວາມນ້ອຍໃຈທີ່ໄດ້ພຽງຕຳແໜ່ງພະຍາສອງແຄວ ເນື່ອງດ້ວຍສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດຊົງເຄີຍດຳລິໄວ້ສະໄໝຊົງພະເຍົາວ່າ ຫາກໄດ້ຂຶ້ນເປັນພະມະຫາກະສັດ ຈະຊຸບລ້ຽງພະຍາຍຸດທິດຖິລະໃຫ້ໄດ້ເປັນພະຮ່ວງເຈົ້າສຸໂຂໄທ ພ.ສ. 2011 ພະຍາຍຸດທິດຖິລະເຈິ່ງເອົາໃຈອອກຫ່າງຈາກສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດ ໄປຂຶ້ນກັບພະຍາຕິໂລກະລາດ ກະສັດລ້ານນາໃນຂະນະນັ້ນເຫດການນີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດການສະເຫຼີມພະນາມກະສັດລ້ານນາ ຈາກພະຍາ ເປັນ ພະເຈົ້າ ເພື່ອໃຫ້ສະເໝີສັກນຳກຸງສີອະຍຸທະຍາ ພະນາມພະຍາຕິໂລກະລາດ ເຈິ່ງໄດ້ຮັບການສະເຫຼີມແມ່ນພະເຈົ້າຕິໂລກະລາດ

ຫຼັງຈາກທີ່ພະຍາຍຸດທິດຖິລະ ນຳສຸໂຂໄທອອກຈາກອະຍຸດທະຍາໄປຂຶ້ນກັບລ້ານນາ ສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດເຈິ່ງສະເດັດຈາກກຸງສີອະຍຸດທະຍາ ກັບມາພຳນັກ ນະ ເມືອງສອນລວງສອງແຄວ ພ້ອມທັງສ້າງກຳແພງແລະຄ່າຍຄູ ປະຕູ ຫໍຮົບ ແລ້ວເຈິ່ງສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນເມືອງພະພິສະນຸໂລກສອງແຄວເປັນລາຊະທານີຝ່າຍເໜືອຂອງອານາຈັກແທນສຸໂຂໄທ ໃນເວລາເຈັດປີໃຫ້ຫຼັງ ສົມເດັດພະບໍລົມໄຕໂລກະນາດເຈິ່ງຊົງຕີເອົາສຸໂຂໄທຄືນໄດ້ ແຕ່ເຫດການທາງເມືອງເໜືອຍັງບໍ່ເຂົ້າສູ່ພາວະທີ່ນ່າໄວ້ວາງໃຈ ເຈິ່ງຊົງຕັດສິນພະໄທພຳນັກຍັງນະຄອນພະພິສະນຸໂລກຈົນສິ້ນລັດຊະການ ສ່ວນທາງອະຍຸທະຍານັ້ນ ຊົງໄດ້ສະຖາປະນາສົມເດັດພະບໍລົມລາຊາທິລາດທີ 3 ພະລາຊະໂອລົດເປັນພະມະຫາອຸປະຫຼາດ ດູແລອະຍຸທະຍາແລະຫົວເມືອງຝ່າຍໃຕ້

ດ້ວຍຄວາມທີ່ເປັນຄົນລະປະເທດມາກ່ອນ ແລະສົງຄາມຢູ່ນຳກັນ ຊາວບ້ານລະຫວ່າງສຸໂຂໄທແລະອະຍຸດທະຍາ ເຈິ່ງບໍ່ໄດ້ປອງດອງເປັນນ້ຳໜຶ່ງໃຈດຽວກັນ ເຈິ່ງຕ້ອງແຍກປົກຄອງ ໂດຍພະມະຫາກະສັດອະຍຸທະຍາ ຈະຊົງສະຖາປະນາພະລາຊະໂອລົດຫຼືພະອະນຸຊາ ຫຼືພະຍາດ ອັນມີເຊື້ອສາຍສຸໂຂໄທ ປົກຄອງພິສະນຸໂລກໃນຖານະລາຊະທານີຝ່າຍເໜືອແລະຄວບຄຸມຫົວເມືອງທັງໝົດ

ການສິ້ນສຸດຂອງອານາຈັກສຸໂຂໄທ[ແກ້ໄຂ]

ພ.ສ. 2127 ຫຼັງທີຊະນະສຶກຈາກແມ່ນ້ຳສະໂຕງແລ້ວ ພະນະເລສວນຊົງໂປດໃຫ້ເທຄົວເມືອງເໜືອທັງປວງ (ເມືອງພະພິສະນູໂລກ ເມືອງສຸໂຂໄທ ເມືອງພິໄຊ ເມືອງສະຫວັນຄະໂລກ ເມືອງກຳແພງເພັດ ເມືອງພິຈິດ ແລະເມືອງພະບາງ) ລົງມາໄວ້ທີອະຍຸທະຍາ ເພື່ອກຽມຮັບສຶກໃຫຍ່ ພິສະນຸໂລກແລະຫົວເມືອງເຈິ່ງກາຍເປັນເມືອງຮ້າງ ຫຼັງຈາກເທຄົວໄປເມືອງໃຕ້ ເຈິ່ງສິ້ນສຸດການແບ່ງແຍກລະຫວ່າງຊາວເມືອງເໜືອກັບຊາວເມືອງໃຕ້ ແລະຖືເປັນສິ້ນສຸດຂອງລັດສຸໂຂໄທໂດຍສົມບູນ ເພາະຫຼັງຈາກນີ້ 8 ປີ ພິສະນຸໂລກໄດ້ຖືກຟື້ນຟູອີກຄັ້ງ ແຕ່ຖືເປັນເມືອງໃນລາຊະອານາຈັກ ບໍ່ແມ່ນລາຊະທານີຝ່າຍເໜືອ

ໃນດ້ານວິຊາການ ມີນັກວິຊາການຫຼາຍທ່ານໄດ້ທ່ານໄດ້ສະເໜີຕື່ມວ່າ ເຫດການອີກປະການອັນເຮັດໃຫ້ຕ້ອງເທຄົວເມືອງເໜືອໂດຍສະເພາະພິສະນຸໂລກນັ້ນ ຢູ່ທີ່ເຫດການແຜ່ນດິນໄຫວຄັ້ງໃຫຍ່ ເທິງຮອຍເລື່ອນວັງເຈົ້າ ໃນຮາວພຸດທະສັກກະຫຼາດ 2127 ແຜ່ນດິນໄຫວຄັ້ງນີ້ສົ່ງຜົນໃຫ້ໂຕເມືອງພິສະນຸໂລກຮາພະນາສູນ ແມ້ແຕ່ແມ່ນ້ຳແຄວນ້ອຍກໍປ່ຽນເສ້ນທາງບໍ່ຜ່ານພິສະນຸໂລກ ແຕ່ໄປບັນຈົບກັບແມ່ນ້ຳໂພ (ປະຈຸບັນຄືແມ່ນ້ຳນ່ານ ທີ່ເມືອງພິສະນຸໂລກລົງໄປແລະຍັງສົ່ງຜົນໃຫ້ພະສີລັດຕະນະມະຫາທາດພິສະນຸໂລກ ຫັກເປ່ເພໃນລັກສະນະທີ່ບູລະນະຄືນໄດ້ຢາກ ໃນການຟື້ນຟູເຈິ່ງກາຍເປັນການສ້າງພະປາງແບບອະຍຸດທະຍາຄອບທັບລົງໄປແທນທັງໝົດ

ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ[ແກ້ໄຂ]

ດ້ານຄວາມຈະເລີນ[ແກ້ໄຂ]

ສະພາບເສດຖະກິດສະໄໝສຸໂຂໄທແມ່ນລະບົບເສດຖະກິດແບບເສລີນິຍົມ ດັງຂໍ້ຄວາມປາກົດໃນຫຼັກສິລາຈາລຶກຫຼັກທີ 1 ວ່າ "...ໃຄຈັກໃຄ່ຄ້າ ຊ້າງຄ້າ ໃຄຈັກໃຄ່ຄ້າມ້າຄ້າ ໃຄຈັກໃຄ່ຄ້າເງິນຄ້າ ທອງຄ້າ " ແລະ "...ເມືອງສຸໂຂໄທນີ້ດີ ໃນນ້ຳມີປາໃນນາມີເຂົ້າ..." ປະຊາຊົນປະກອບອາຊີບກະເສດຕະກຳດ້ວຍລະບົບການກະເສດແບບເພິ່ງພາທຳມະຊາດ ເຊັ່ນສັງຄົມໄທສ່ວນໃຫຍ່ໃນຊົນນະບົດປະຈຸບັນ ແລະ ສົ່ງອອກເຄື່ອງຖ້ວຍສັງຄະໂລກ

ອ້າງອິງ[ແກ້ໄຂ]