ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດ

ຈາກ ວິກິພີເດຍ
(ປ່ຽນເສັ້ນທາງມາຈາກ ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ)
Jump to navigation Jump to search
ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດ
พ่อขุนศรีอินทราทิตย์.jpg

ພະບໍລົມນາມາພິໄທ ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ (ເຈົ້າເມືອງບາງຍາງ)
ພະປໍລະມາພິໄທ ກະມອນເຕງອັນສີອິນທະລະບະດິນທາທິດ
ພະລາຊະອິສະລິຍະຍົດ ພະມະຫາກະສັດແຫ່ງກຸງສຸໂຂໄທ
ລາຊະວົງ ລາຊະວົງພະຣ່ວງ
ຄອງລາດ ພ.ສ. 1792 - ປີໃດບໍ່ປາກົດ[໑]
ໄລຍະຄອງລາດ 30 ປີ
ຂໍ້ມູນສ່ວນພະອົງ
ພະມະເຫສີ ນາງເສືອງ[໒]
ພະລາດຊະໂອລົດ/ທິດາ ມີພະລາຊະໂອລົດແລະມີພະທິດາຮວມ 5 ພະອົງ

ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດ (ໄທ: พ่อขุนศรีอินทราทิตย์) ຫຼືພະນາມເຕັມ ກຳມະຣະເຕງອັນສີອິນທະລະບະດິນທາທິດ (ໄທ: กมรเตงอัญศรีอินทรบดินทราทิตย์) ພະມານເດີມ "ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ" (ໄທ: พ่อขุนบางกลางหาว) ແມ່ນປະຖົມກະສັດແຫ່ງລາຊະວົງພະຣ່ວງຕາມປະຫວັດສາດໄທ ຊົງຄອງລາດຕັ້ງແຕ່ ຄ.ສ. 1249 ຮອດປີໃດບໍ່ປາກົດ

ພະນາມ[ແກ້ໄຂ]

  1. ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ
  2. ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດ
  3. ບາງກາງຫາວ
  4. ພະຣ່ວງ
  5. ພະອິນທະລາຊາ
  6. ອາລຸນລາດ
  7. ໄສຣັງຄະລາດ ຫຼື ໄສຣັງຄະລາຊາ
  8. ໄສນະລົງຄະລາດ
  9. ຣັງຄະລາດ ຫຼື ສຸຣັງຄະລາດ
  10. ພະຣ່ວງ ຫຼື ໂລດຈະນະລາດ

ສຳລັບພະນາມທຳອິດ ຄື ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວນັ້ນແມ່ນພະນາມດັ້ງເດີມເມື່ອຄັ້ງເປັນເຈົ້າບາງຍາງ ເປັນທີ່ຍອມຮັບກັນໂດຍທົ່ວໄປວ່າພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວແມ່ນພະນາມສະໄໝເປັນເຈົ້າເມືອງບາງຍາງໂດຍແທ້ຈິງ

ພະນາມທີ່ສອງນັ້ນ ແມ່ນພະນາມທີ່ໃຊ້ກັນທາງລາຊະການ ແມ່ນພະນາມທີ່ເຊື່ອກັນວ່າຊົງໃຊ້ເມື່ອລາຊາພິເສກແລ້ວ ພະນາມ "ສີອິນທາທິດ" ມີບອກຢູ່ໃນສິລາຈາຣຶກ ສ່ວນຄຳນຳໜ້າພະນາມ "ສີອິນທາທິດ" ມີຄຳເອິ້ນແຕກຕ່າງກັນໄປ ຂຸນສີອິນທາທິດບ້າງ ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດບ້າງ ບາງກາງຫາວສີອິນທາທິດບ້າງ ແລະບ້າງກໍເອິ້ນວ່າພະເຈົ້າຂຸນສີອິນທາທິດ

ພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດ[ແກ້ໄຂ]

ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດເມື່ອຄັ້ງຍັງເປັນພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວໄດ້ຮ່ວມກັບພໍ່ຂຸນຜາເມືອງເຈົ້າເມືອງຣາດແຫ່ງລາຊະວົງສີນາວນຳຖຸມຮວມກຳລັງພົນກັນເຮັດລັດຖະປະຫານ ຂອມສະບາດໂຂນລຳພົງ ໂດຍພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວຕີເມືອງສີສັດຊະນາໄລແລະເມືອງບາງຂົງໄດ້ແລະຍົກທັງສອງເມືອງໃຫ້ພໍ່ຂຸນຜາເມືອງ ສ່ວນພໍ່ຂຸນຜາເມືອງຕີເມືອງສຸໂຂໄທໄດ້ ກໍໄດ້ມອບເມືອງສຸໂຂໄທໃຫ້ພໍ່ຂຸນບາງກາງຫາວ ພ້ອມພະຂັນໄຊສີແລະພະນາມ "ສີອິນທະລະບະດິນທາທິດ" ເຊິ່ງໄດ້ນຳມາໃຊ້ເປັນພະນາມ ພາຍຫຼັງໄດ້ກາຍເປັນ "ສີອິນທາທິດ" ການເຂົ້າມາຄອງສຸໂຂໄທຂອງພະອົງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ລາຊະວົງພະຣ່ວງເຂົ້າມາມີອິດທິພົນໃນເຂດພະນະຄອນສຸໂຂໄທເພິ່ມຫຼາຍຂຶ້ນແລະໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍດິນແດນກວ້າງຂວາງຫຼາຍອອກໄປ ແຕ່ເຂດແດນເມືອງສອນລວງສອງແຄວ ກໍຍັງຄົງເປັນຖານກຳລັງຂອງລາຊະວົງສີນາວນຳຖຸມຢູ່

ໃນກາງລັດຊະສະໄໝ ຊົງມີສົງຄາມກັບຂຸນສາມຊົນເຈົ້າເມືອງສອດ ຊົງຊົນຊ້າງກັບຂຸນສາມຊົນ ແຕ່ຊ້າງຂອງພະອົງ ໄດ້ຕະເຫຼີດໜີດັງຄຳໃນສິລາຈາຣຶກວ່າ "ໜີຍຍ່າຍພ່າຍຈແຈ໋ນ" (ໜີ-ຍໍ-ຍ່າຍ-ພ່າຍ-ຈໍ-ແຈ້ນ) ຂະນະພະໂອລົດພະອົງໜ້ອຍມີພະປີຊາສາມາດໄດ້ຊົນຊ້າງຊະນະຂຸນສາມຊົນ ພາຍຫຼັງຈຶງຊົງສະເຫຼີມພະນາມພະໂອລົດວ່າຮາມຄຳແຫງ

ໃນຍຸກປະຫວັດສາດຊາດນິຍົມ ມີຄະຕິນຶ່ງທີ່ເຊື່ອກັນວ່າ ພະອົງຊົງເປັນຜູ້ນຳຊາວສະຫຍາມຕໍ່ສູ້ກັບອິດທິພົນຂອມໃນສຸວັນນະພູມ ຊົງໄດ້ໄຊຊະນະແລະປະກາດອິສະຫຼະພາບຕັ້ງລາຊະອານາຈັກສຸໂຂໄທຂຶ້ນ ແລະຊົງເປັນປະຖົມກະສັດແຫ່ງລາຊະອານາຈັກໄທ ແຕ່ພາຍຫຼັງຄະຕິດັງກ່າວໄດ້ຮັບການພິສູດແລ້ວວ່າບໍ່ຈິງ ເພາະພະອົງບໍ່ໄດ້ເປັນປະຖົມກະສັດ ອີກທັງຍັງມີພໍ່ຂຸນສີນາວນຳຖຸມຄອງສຸໂຂໄທຢູ່ກ່ອນແລ້ວ

ພະລາຊະວົງ[ແກ້ໄຂ]

ພໍ່ຂຸນສີອິນທາທິດ ມີພະລາຊະໂອລົດແລະພະທິດາຮວມ 5 ພະອົງ ໄດ້ແກ່

  1. ພະລາຊະໂອລົດອົງໂຕ (ບໍ່ປາກົດພະນາມ)

ສິ້ນພະຊົນຕັ້ງແຕ່ຊົງພະເຍາ

  1. ພໍ່ຂຸນບານເມືອງ
  2. ພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ (ພະນາມຂະນະທີ່ຍັງຊົງພະເຍາບໍ່ປາກົດ)
  3. ພະທິດາ (ບໍ່ປາກົດພະນາມ)
  4. ພະທິດາ (ບໍ່ປາກົດພະນາມ)

ແມ້ນບໍ່ຊາບແນ່ນອນວ່າພະອົງສິ້ນພະຊົນໃນປີໃດ ແຕ່ພາຍຫຼັງພະອົງສິ້ນພະຊົນແລ້ວ ພໍ່ຂຸນບານເມືອງ ພະລາຊະໂອລົດພະອົງໃຫຍ່ ໄດ້ສືບລາຊະສົມບັດແທນ

ເບິ່ງຕື່ມ[ແກ້ໄຂ]

ອ້າງອິງ[ແກ້ໄຂ]

ประเสริฐ ณ นคร. พ่อขุนศรีอินทราทิตย์ สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. เล่ม 26. หน้า 16861-16864 พ.ศ. 2549