ພາສາໄທລື້

ຈາກ ວິກິພີເດຍ
ໄທລື້
ກວາມໄຕລື້
ເວົ້າໃນ: ລາວ ຫວຽດນາມ ໄທ ມຽນມາ ແລະ ຈີນ 
ພູມິພາກ: ຢຸນນານ
ຈຳນວນຜູ້ເວົ້າ: 700,000
ຕະກູນພາສາ: ໄທ-ກະໄດ
 ໄຕ
  ຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ (ໄທ)
   ຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ
    ໄທລື້ 
ລະບົບການຂຽນ: ອັກສອນທຳ, ອັນສອນໄທ, ອັກສອນໄທລື້ໃໝ່
ລະຫັດພາສາ
ISO 639-1: ບໍ່ມີ
ISO 639-2:
ISO 639-3: khb
ສາລານຸກົມພາສາ ສ່ວນນຶ່ງຂອງສາລານຸກົມພາສາ

ພາສາໄທລື້ (ໄທລື້: ໄຕ ຫຼື ໄຕລື້; ພາສາຈີນ:傣仂语; ພິນຢິນ: Dǎilèyǔ; ຫວຽດນາມ: Lự ຫຼື Lữ) ເປັນພາສາໄຕພາສານຶ່ງ ຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ. ມີຄຳສັບ ແລະ ການຮຽງຄຳສັບຄ້າຍພາສາລາວ ແລະ ພາສາໄຕອື່ນໆ. ຜູ້ເວົ້າພາສາໄທລື້ ເອີ້ນວ່າ ໄທລື້ ຫຼື ເຜົ່າລື້ ພາສາໄທລື້ມີຜູ້ເວົ້າໃນອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ປະມານ 670,000 ຄົນ ໂດຍມີຈຳນວນຜູ້ເວົ້າໃນປະເທດຈີນ 250,000 ຄົນ, ໃນພະມ້າ 200,000 ຄົນ, ໃນໄທ 134,000 ຄົນ,ໃນລາວ 300,000 ແລະ ຫວຽດນາມ 5,000 ຄົນ

ภาษาไทลื้อ เป็นภาษาที่มีเสน่ห์อีกภาษาของล้านนา

พอดีข้าเจ้า เป็น คนไทลือ เนอะเจ้า ก็เลยอยากจะนำเสนอ ภาษาของชนชาติตัวเกา หื้อ สมาชิก ส่งสการ ได้ อ่านหื้อเป็นความรู้ หากผิดพลาดประการใด ข้าเจ้า ก็ขอ อภัยมา ณ .ตี้นี้ ต่วยเน้อ หรือ หากมีผู้รู้ หรือสมาชิกท่านใดจะเพิ่มเติมแก้ไขข้อมูล ตี้ได้นำเสนอ หรือจะ อู้ฟุ่จา ภาษาไทลือกับข้าเจ้า  กับข้าเจ้าก็สะหรี่ยินดี เน้อ เจ้า ไหว้สาเจ้า

คำพูดภาษา ของชาวลื้อได้รับอิทธิพลของจีน และ พม่ามากกว่าล้านนา จึงมีสุภาษิตของชาวลื้อว่า "มีม่านเป๋นป่อ มีฮ่อเป๋นแม่" เช่นคำว่า เซ่อ ในภาษาจีน แปลว่า เจ้า ภาษาไทลื้อ มีความหมายอย่างเดียวกัน ในส่วนของล้านนานั้น อิทธิพลภาษาลื้อ และวัฒนธรรม เห็นเด่นชัดที่สุดคือ ลำพูน และน่าน เพราะสำเนียงภาษาที่นั่นส่วนใหญ่ คำล้านนาบางคำได้สูญหายไป คำศัพท์ภาษาลื้อมาแทน ค่อนข้างมาก เพราะประชากรของชาวไทลื้อมีอยู่มาก กว่าคนเมือง

ภาษาไทลื้อ (เปรียบเทียบการผันอักษรตามภาษาไทย) สระภาษาไทลื้อ มี อะ อา อิ อี เอ โอ้ ซึ่งหากนำเสียงสระเหล่านี้มาผันแล้วจะได้สำเนียงคำเฉพาะขึ้นมา ไม่มีสระเอีย ฉะนั้นจะออกเสียง สระ เอ แทน เช่น เย (ฉางข้าวขนาดใหญ่ที่มีหลังคามุง) เม (เมีย) เต (รื้อถอน)เส (เสีย ใช้กับงานที่เกี่ยวกับผี) เบ (เบียร์)เม่ง (เมี่ยง) เจงหม่าย (เชียงใหม) ไม่มีสระ อัว ฉะนั้นจะออกเสียง สระโอแทน เช่น โข (ขัว สะพาน) โง (วัว) โก๋ (กลัว) โห (หัว) โต๋ (ตัว) โค ((ก.)ล้างทำความสะอาด (น.)เสื้อผ้า) ไม่มีสระอัวะ ฉะนั้นจะออกเสียง สระโอ๊ะแทน เช่น โล๊ะ (มองหา) โหล๊ะ (เสีย หรือ พัง) โก๊ะ (ถาดรองอาหาร) โต๊ะ (หลอก หรือ โกหก) โส๊ะ (ผสมปนเปกัน) ไม่มีสระเอียะ ฉะนั้นจะออกเสียง สระ เอะ แทน เย๊ะ (ทำ) เป๊ะ (เปียก) ไม่มีเสียงสระเอือะ ฉะนั้นจะออกเสียงสระเออ แทน เช่น เมอ (ไป) เก๋อ ((ก.)ให้อาหารสัตว์,(น.)เกลือ) เสอ (เสือ) ไม่มีเสียงสระ เอือ ฉะนั้นจะออกเสียงสระเออ แทน เช่น เมิง (เมือง) อ่านเสียงไม้หันอากาศ เป็นเสียง สระ แอ ผสมกับไม้ไต่คู้ เช่น คำว่า ตัน (ทัน)ออกเสียงว่า แต็น , หม่าแต็น (พุทรา) หมายเหตุ (น.คือ คำนาม ก. คือคำกริยา) สำเนียงจะสูงต่ำกันไป บางคำหากฟังสำเนียง คำคำเดียว กันแต่ ออกเสียงต่างกันนิดเดียว ความหมายจะเปลี่ยนไปทันที ซึ่งสำเนียงการผันจะต่างกันนิดเดียว เพราะชาวไทลื้อมักพูดเร็ว และตัดประโยคคำให้สั้นลง เช่น คำว่า เมอ แปลว่า ไป, บฺเม้อ (บ ควบกับคำว่าเมอ ออกเสียงสั้นครึ่งเสียง) แปลว่า ไม่ไป ,ได่ (ได้) บฺได่ (ไม่ได้) ออกเสียง บ่ะ ครึ่งเสียง ควบกับคำว่าได่ ภาษาไทลื้อในตระกูลเผ่าไทลื้อทั้ง 5 เผ่า นั้นแบ่งสำเนียงภาษาการพูดออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ โดยอาศัยสภาพทางภูมิศาสตร์ของแม่น้ำล้านจ้าง(โขง) เป็นตัวแบ่ง สำเนียงแรก คือ สำเนียงเชียงรุ่ง และสำเนียงเมืองล้า

สำเนียงเชียงรุ่ง หรือพูดอีกอย่างหนึ่งคือ สำเนียงคนยองถือว่าเป็นสำเนียงภาษากลางของชาวไทลื้อ คือเป็นภาษาของชาวเชียงรุ่ง เป็นสำเนียงที่พูดช้าและฟังดูสุภาพ มักมีคำว่า "เจ้า" ต่อท้ายเหมือนคนล้านนา สำเนียงนี้เป็นสำเนียงที่ใช้ในบริเวณสิบสองปันนาตอนกลาง และตะวันตกของสิบสองปันนา ครอบคลุ่มถึงรัฐฉาน ประเทศพม่า ประกอบด้วย (เมืองยอง, เมืองหลวย, เมืองยู้, เมืองเชียงลาบ, เมืองเลน, เมืองพะยาก และเมืองไฮ) เลยมาถึงประเทศลาวแถบเมืองสิงห์ (เชียงทอง), เชียงแขง, เวียงภูคา, บ่อแก้ว, ไซยะบูลี, เชียงฮ่อน, เชียงลม และหงสา โดยมีสำเนียงจะออกกลางๆ การผันสำเนียงเสียง จะอยู่ในระดับกลางๆ ขึ้นๆ ลงๆ ค่อนข้างน้อย แต่มักตัดคำพูดควบกันให้สั้นลง และมักเอื้อนเสียงพูด หรือลากเสียงยาว ภาษาชาวไทลื้อกลุ่มนี้พูดกันมากในจังหวัดลำพูน เชียงใหม่ ลำปาง แพร่ เชียงราย น่าน (นับแต่ ตำบลยม อำเภอท่าวังผา, อำเภอปัว ขึ้นไปจนถึงเมืองเงิน และหลวงพระบาง, เมืองสิงห์ ของประเทศลาว)

สำเนียงภาษาไทลื้อกลุ่มเมืองล้า ได้รับอิทธิพลสำเนียงมาจากภาษาลาว หรือภาษาพวน มาค่อนข้างมาก สำเนียงการพูดออกไปทางภาษาลาว การผันสำเนียงขึ้นลงค่อนข้างเร็ว แต่ต่างกันที่สำเนียงพูดยังคงเป็นภาษาลื้อที่ไม่มี สระ อัว อัวะ เอีย สำเนียงการพูดนี้จะพูดในกลุ่มของชาวไทลื้อเมืองหล้า เมืองพง เมืองมาง เมืองเชียงบาน โดยในประเทศไทย ภาษากลุ่มนี้จะพูดใน อำเภอเชียงม่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา, อำเภอสองแคว อำเภอท่าวังผา (เฉพาะตำบลป่าคา และตำบลยอด อำเภอสองแคว) จังหวัดน่าน) นอกจากนี้คำบางคำในภาษาไทลื้อยังแตกต่างกันไปตามสภาพของภูมิศาสตร์ และอิทธิพลของภาษากลุ่มที่ใกล้เคียง ส่วนรูปสุดท้าย จะเป็น อักษรไทลื้อ เปรียบเทียบกับอักษรไทย

ສຳນຽງ[ແກ້ໄຂ]

ພາສາໄທລື້ໃນຕະກູນເຜົ່າໄທລື້ທັງ 5 ເຜົ່າ ນັ້ນແບ່ງສຳນຽງພາສາ ການເວົ້າອອກເປັນສອງກຸ່ມໃຫຍ່ ໂດຍອາໄສສະພາບທາງພູມິສາດຂອງ ແມ່ນ້ຳລ້ານຊ້າງ ເປັນຕົວແບ່ງ ສຳນຽງທຳອິດຄື ສຳນຽງຊຽງຮຸ່ງ ແລະ ສຳນຽງເມືອງລ້າ 1. ສຳນຽງ ຊຽງຮຸ່ງ ຫຼືເວົ້າອີກຢ່າງນຶ່ງຄື ສຳນຽງ ຄົນຍອງ ຖືວ່າເປັນສຳນຽງພາສາກາງ ຂອງຊາວໄທລື້ ຄືເປັນພາສາຂອງຊາວຊຽງຮຸ່ງ ເປັນສຳນຽງທີ່ເວົ້າຊ້າ ແລະ ຟັງເບິ່ງສຸພາບ ມັກມີຄຳວ່າ "ເຈົ້າ" ຕໍ່ທ້າຍເໝືອນຄົນໄທຍວນ ສຳນຽງນີ້ເປັນສຳນຽງທີ່ໃຊ້ໃນບໍຣິເວນ ສິບສອງພັນນາ ຕອນກາງ ແລະ ຕະເວັນຕົກຂອງສິບສອງພັນນາ ຄອບຄຸມເຖິງ ຣັຖສານ ປະເທດພະມ້າ ປະກອບດ້ວຍ (ເມືອງຍອງ, ເມືອງຫຼວຍ, ເມືອງຍູ້, ເມືອງຊຽງລາບ, ເມືອງເລນ, ເມືອງພະຍາກ ແລະ ເມືອງໄຮ) ເລີຍມາເຖິງປະເທດລາວແຖບເມືອງສິງ, ຊຽງທອງ(ຫຼວງພຣະບາງ), ຊຽງແຂງ, ວຽງພູຄາ, ບໍ່ແກ້ວ, ໄຊຍະບູຣີ, ຊຽງຮ່ອນ, ຊຽງລົມ ແລະ ຫົງສາ ໂດຍມີສຳນຽງຈະອອກກາງໆ ການຜັນສຳນຽງສຽງ ຈະຢູ່ໃນຣະດັບກາງໆ ຂຶ້ນໆ ລົງໆ ຄ່ອນຂ້າງນ້ອຍ ແຕ່ມັກຕັດຄຳເວົ້າຄວບກັນໃຫ້ສັ້ນລົງ ແລະ ມັກເອື້ອນສຽງເວົ້າ ຫຼືລາກສຽງຍາວ ພາສາໄທລື້ກຸ່ມນີ້ເວົ້າກັນຫຼາຍໃນ ແຂວງ ລຳພູນ ຊຽງໃໝ່ ລຳປາງ ແພ່ ຊຽງຮາຍ ນ່ານ (ນັບແຕ່ ຕາແສງຍົມ ອຳເພີທ່າວັງຜາ, ອຳເພີປົວ ຂຶ້ນໄປຈົນເຖິງເມືອງຊຽງເງິນ ແລະ ຫຼວງພຣະບາງ, ເມືອງສິງ ຂອງ ປະເທດລາວ)

2. ສຳນຽງພາສາໄທລື້ກຸ່ມເມືອງລ້າ ໄດ້ຮັບອິດທິພົນສຳນຽງມາຈາກ ພາສາລາວ ຫຼື ພາສາພວນ ມາຄ້ອນຂ້າງຫຼາຍ ສຳນຽງການເວົ້າອອກໄປທາງພາສາລາວ ການຜັນສຳນຽງຂຶ້ນລົງຄ່ອນຂ້າງໄວ ແຕ່ຕ່າງກັນທີ່ສຳນຽງເວົ້າຍັງຄົງເປັນພາສາໄທລື້ ທີ່ບໍ່ມີ ສຣະ ອົວ ອົວະ ເອັຽ ສຳນຽງການເວົ້ານີ້ຈະເວົ້າໃນກຸ່ມຂອງຊາວໄທລື້ ເມືອງຫຼ້າ ເມືອງພົງ ເມືອງມາງ ເມືອງຊຽງບານ ໂດຍໃນປະເທດໄທຍ໌ ພາສາກຸ່ມນີ້ຈະເວົ້າໃນ ອຳເພີຊຽງມ່ວນ ອຳເພີຊຽງຄຳ ແຂວງພະເຍົາ, ອຳເພີສອງແຄວ ອຳເພີທ່າວັງຜາ (ສະເພາະ ຕາແສງປ່າຄາ ແລະ ຕາແສງຍອດ ອຳເພີສອງແຄວ) ແຂວງນ່ານ)

ນອກຈາກນີ້ຄຳບາງຄຳໃນພາສາໄທລື້ຍັງແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມສະພາບຂອງພູມິສາດ ແລະ ອິດທິພົນຂອງພາສາກຸ່ມທີ່ໃກ້ຄຽງ.

ອ້າງອີງ[ແກ້ໄຂ]

  • Dāo Shìxūn 刀世勋: Dǎi-Hàn cídiǎn 傣汉词典 (Dai–Chinese Dictionary; Kunming, Yúnnán mínzú chūbǎnshè 云南民族出版社 2002). This is a dictionary of Tai Lü in unreformed spelling.
  • Yu Cuirong (喻翠荣), Luo Meizhen (罗美珍): Daile-Han cidian 傣仂汉词典 (Tai Lü - Chinese Dictionary; Beijing, Minzu chubanshe 2004).
  • Hanna, William J: Dai Lue-English Dictionary ; Chiang Mai: Silkworm Books. 2012. ISBN 978-6162150319

ລິງຄ໌ພາຍນອກ[ແກ້ໄຂ]