ອັກສອນລາວ

ຈາກ ວິກິພີເດຍ

ອັກສອນລາວ (ຄຳເຄົ້າ: ອັກສຣລາວ[໑]) ເປັນຊື່ອັກສອນທີ່ລັດຖະບານລາວຮັບຮອງໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາລາວ ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນພາສາລັດຖະການໃນປັດຈຸບັນ

ປະຫວັດສາດ[ດັດແກ້]

​ອັກສອນລາວມີພັດທະນາການມາຈາກ​ອັກສອນລາວເດີມ ເຊິ່ງເລີ່ມພັດທະນາຂຶ້ນໃນສະໄໝລາດຊະວົງລ້ານຊ້າງເມື່ອປະມານ ​ຄ.ສ.​ 1357 ໂດຍໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກອັກສອນໄທບູຮານ​ທີ່ມາຈາກອັກສອນຂະເໝນອີກຕໍ່ນຶ່ງ.

ໃນແຕ່ກ່ອນແຕ່ກີ້ອັກສອນທີ່ໃຊ້ເພື່ອຂຽນຄວາມລາວແມ່ນມີຢູ່ ໒ ແບບນຳກັນກໍ່ແມ່ນວ່າ

໑. ໂຕໄທ ຫຼື ໂຕລາວ ເອິ້ນຊື່ໂຕໄທກໍ່ຍ້ອນວ່າໄດ້ນຳໃຊ້ກັບໄທບ້ານໄທເມືອງແລະເປັນໂຕອັກສອນທີ່ນຳໃຊ້ກັນມາເຖິງປັດຈຸບັນແລະຂຽນຕາມສຽງແລະແມ່ສະກົດຕາມຕົວ ແຕ່ພາຍລຸ້ນໄດ້ນຳໂຕເຟື້ອງ ໂຕຫ້ອຍ ໂຕຍໍ່ ໂຕສະກົດຈາກໂຕທຳເຂົ້ານຳໃຊ້ເພື່ອຂຽນໄດ້ໄວກວ່າເກ່າແມ່ນວ່າ ເບຽ (ເບຍ) ຂຽ (ຂ້ອຍ)

໒. ໂຕທຳລາວ ຫຼື ໂຕທັມລາວ ຖືໄດ້ວ່າໂຕທຳເປັນອັກສອນທີ່ມີການນຳໃຊ້ຍາກແລະຈຳກັດແຕ່ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮູ້ໃນລະດັບສູງແລະຮ້ອງຊື່ວ່າໂຕທຳກໍ່ຍ້ອນວ່າໃຊ້ກັບທຳມະຫຼືສາດສະໜາແລະພາສາປາລີສັນສະກິດ ໃນແຕ່ກ່ອນກີ້ໂຕທຳນີ້ສາມາດໃຊ້ບອກຫຼືສື່ສານກັນໄດ້ໃນສິບສອງພັນນາ ລ້ານນາ ລ້ານຊ້າງ ຊຽງຕຸງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຂຽນຕ່າງກັນແຕ່ບໍ່ຄືກັນສະເພາະ ຫາງ ຫົວຂອງຕັວອັກສອນ

ວິວັດທະນາການອັກສອນລາວ

ພະຍັນຊະນະ[ດັດແກ້]

ອັກສອນລາວມີພະຍັນຊະນະດ່ຽວ 27 ໂຕ ແລະ ພະຍັນຊະນະຜະສົມ 6 ໂຕ

ພະຍັນຊະນະລາວ
ອັກສອນກາງ ອັກສອນສູງ ອັກສອນຕ່ຳ
ໄກ່ ໄຂ່ ຄວາຍ ງົວ
ຈອກ ເສືອ ຊ້າງ ຍຸງ
ເດັກ ຕາ ຖົງ ທຸງ ນົກ
ແບ້ ປາ ເຜິ້ງ ຝົນ ພູ ໄຟ ແມວ
ຢາ ຣົຖ (ລົດ) ລີງ ວີ
ໂອ ຫ່ານ ເຮືອນ
ພະຍັນຊະນະຜະສົມ
ອັກສອນສູງ
ຫງ ຫຍ ຫຼ ຫວ
ຫນ ຫມ ຫລ

ອັກສອນລາວທີ່ຄວນໃຊ້ຄືນ[ດັດແກ້]

ຕົວອັກສອນລາວບູຮານ

ອັກສອນລາວຍັງມີພະຍັນຊະນະອີກ 14 ໂຕທີ່ໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາປາລີ ແລະ ຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາທາງລັດຖະການໃນປັດຈຸບັນ [໒]

ຕົວອັກສອນລາວທີ່ຄວນໃຊ້ຄືນ
ຕົວລາວ ຕົວໄທ ຕົວລາວ ຕົວໄທ

ສະຫຼະ[ດັດແກ້]

ອັກສອນລາວມີສະຫຼະດ່ຽວ 18 ໂຕ ສະຫຼະຜະສົມ 6 ໂຕ ແລະ ສະຫຼະພິເສດ 4 ໂຕ

ສະຫຼະລາວ
ສະຫຼະສຽງສັ້ນ ສະຫຼະສຽງຍາວ
ສະຫຼະ IPA ສະຫຼະ IPA
-ະ, -ັ- [a] -າ [aː]
-ິ [i] -ີ [iː]
-ຶ [ɯ] -ື [ɯː]
-ຸ [u] -ູ [uː]
ເ-ະ, ເ-ັ- [e] ເ- [eː]
ແ-ະ, ແ-ັ- [ɛ] ແ- [ɛː]
ໂ-ະ, -ົ- [o] ໂ- [oː]
ເ-າະ, -ັອ- [ɔ] -ໍ , -ອ- [ɔː]
ເ-ິ [ɤ] ເ-ີ [ɤː]
ເ-ັຍ, -ັຽ- [ia] ເ-ຍ, -ຽ- [iːa]
ເ-ຶອ [ɯa] ເ-ືອ [ɯːa]
-ົວະ, -ັວ- [ua] -ົວ, -ວ- [uːa]
ໃ-, ໄ- [aj]
ເ-ົາ [aw]
-ຳ [am]

ວັນນະຍຸດ[ດັດແກ້]

ອັກສອນລາວມີຕົວວັນນະຍຸດ 4 ຮູບ:

- ່່(ໄມ້ເອກ), - ້້້້(ໄມ້ໂທ), - ໊໊໊໊(ໄມ້ຕີ), - ໋ (ໄມ້ຈັດຕະວາ)

ການຜັນສຽງວັນນະຍຸດ[ດັດແກ້]

ຕົວເລກ[ດັດແກ້]

ຕົວເລກ
ເລກລາວ ເລກໄທ ອ່ານວ່າ
ສູນ
ນຶ່ງ (ໜຶ່ງ)
ສອງ
ສາມ
ສີ່
ຫ້າ
ຫົກ
ເຈັດ
ແປດ
ເກົ້າ

ອ້າງອີງ[ດັດແກ້]

  1. ສົມຈິຕ ພັນລັກ. (2012) ພາສາລາວລ້ານຊ້າງ ກ່ອນປີ ພ.ສ 2478; ຄ.ສ 1935 ສະບັບຄົ້ນຄວ້າ. ສົມມະນາ ການພິມ ສປປ ລາວ.
  2. Rajan, V., Mitchell, B., Jansche, M., Brawer, S. (2017). L2/17-106 "Proposal to Encode Lao Characters for Pali".