ອັກສອນລາວ

ຈາກ ວິກິພີເດຍ
Jump to navigation Jump to search

ອັກສອນລາວ (ຄຳເຄົ້າ: ອັກສຣລາວ[໑]) ເປັນຊື່ອັກສອນທີ່ຣັຖບາລລາວຮັບຮອງໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາລາວ ເຊິ່ງໃຊ້ເປັນພາສາຣັຖກາຣໃນປັຈຈຸບັນ

ປະຫວັດສາດ[ແກ້ໄຂ]

​ອັກສອນລາວມີພັດທະນາກາຣມາຈາກ​ອັກສອນລາວເດີມ ເຊິ່ງເຣີ່ມພັດທະນາຂຶ້ນໃນສມັຍຣາຊວົງສ໌ລ້ານຊ້າງເມື່ອປະມານ ​ຄ.ສ.​ 1357 ໂດຍໄດ້ຮັບອິດທິພົລຈາກອັກສອນໄທຍບູຮານ​ທີ່ມາຈາກອັກສອນຂເມຣອີກຕໍ່ນຶ່ງ.

ໃນແຕ່ກ່ອນແຕ່ກີ້ອັກສອນທີ່ໃຊ້ເພື່ອຂຽນຄວາມລາວແມ່ນມີຢູ່ ໒ ແບບນຳກັນກໍ່ແມ່ນວ່າ

໑. ໂຕໄທ ຫຼື ໂຕລາວ ເອິ້ນຊື່ໂຕໄທກໍ່ຍ້ອນວ່າໄດ້ນຳໃຊ້ກັບໄທບ້ານໄທເມືອງແລະເປັນໂຕອັກສອນທີ່ນຳໃຊ້ກັນມາເຖິງປັດຈຸບັນແລະຂຽນຕາມສຽງແລະແມ່ສະກົດຕາມຕົວ ແຕ່ພາຍລຸ້ນໄດ້ນຳໂຕເຟື້ອງ ໂຕຫ້ອຍ ໂຕຍໍ່ ໂຕສະກົດຈາກໂຕທຳເຂົ້ານຳໃຊ້ເພື່ອຂຽນໄດ້ໄວກວ່າເກ່າແມ່ນວ່າ ເບຽ(ເບຍ) ຂຽ(ຂ້ອຍ)

໒. ໂຕທຳລາວ ຫຼື ໂຕທັມລາວ ຖືໄດ້ວ່າໂຕທຳເປັນອັກສອນທີ່ມີການນຳໃຊ້ຍາກແລະຈຳກັດແຕ່ຜູ້ທີ່ມີຄວາມຮູ້ໃນລະດັບສູງແລະຮ້ອງຊື່ວ່າໂຕທຳກໍ່ຍ້ອນວ່າໃຊ້ກັບທັມມະຫລືສາສະຫນາແລະພາສາປາລີສັນສະກິດ ໃນແຕ່ກ່ອນກີ້ໂຕທຳນີ້ສາມາດໃຊ້ບອກຫລືສື່ສານກັນໄດ້ໃນສິບສອງພັນນາ ລ້ານນາ ລ້ານຊ້າງ ຊຽງຕຸງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຂຽນຕ່າງກັນແຕ່ບໍ່ຄືກັນສະເພາະ ຫາງ ຫັວຂອງຕັວອັກສອນ

ພະຍັນຊະນະ[ແກ້ໄຂ]

ອັກສອນລາວມີພະຍັນຊະນະດ່ຽວ 27 ໂຕ ແລະ ພະຍັນຊະນະຜະສົມ 6 ໂຕ

ພະຍັນຊະນະລາວ
ອັກສອນກາງ ອັກສອນສູງ ອັກສອນຕ່ຳ
ໄກ່ ໄຂ່ ຄວາຍ ງົວ
ຈອກ ເສືອ ຊ້າງ ຍຸງ
ເດັກ ຕາ ຖົງ ທຸງ ນົກ
ແບ້ ປາ ເຜິ້ງ ຝົນ ພູ ໄຟ ແມວ
ຢາ ຣົຖ ລີງ ວີ
ໂອ ຫ່ານ ເຮືອນ
ພະຍັນຊະນະຜະສົມ
ອັກສອນສູງ
ຫງ ຫຍ ຫຼ ຫວ
ຫນ ຫມ ຫລ

ອັກສອນລາວທີ່ຄວນໃຊ້ຄືນ[ແກ້ໄຂ]

ຕົວອັກສອນລາວບູຮານ

ອັກສອນລາວຍັງມີພະຍັນຊະນະອີກ 14 ໂຕທີ່ໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາປາລີ ແລະ ຮຽກຮ້ອງຕ້ອງກາຣໃຫ້ໃຊ້ຂຽນພາສາທາງຣັຖກາຣໃນປັຈຈຸບັນ [໒]

ຕົວອັກສອນລາວທີ່ຄວນໃຊ້ຄືນ
ຕົວລາວ ຕົວໄທ ຕົວລາວ ຕົວໄທ
ซ ฌ
ฎ ฏ

ສະຫຼະ[ແກ້ໄຂ]

ອັກສອນລາວມີສະຫຼະດ່ຽວ 18 ໂຕ ສະຫຼະຜະສົມ 6 ໂຕ ແລະ ສະຫຼະພິເສດ 4 ໂຕ

ສະຫຼະລາວ
ສະຫຼະສຽງສັ້ນ ສະຫຼະສຽງຍາວ
ສະຫຼະ IPA ສະຫຼະ IPA
-ະ, -ັ [a] -າ [aː]
-ິ [i] -ີ [iː]
-ຶ [ɯ] -ື [ɯː]
-ຸ [u] -ູ [uː]
ເ-ະ, ເ-ັ [e] ເ- [eː]
ແ-ະ, ແ-ັ [ɛ] ແ- [ɛː]
ໂ-ະ, -ົ [o] ໂ- [oː]
ເ-າະ, -ັອ- [ɔ] -ໍ , -ອ- [ɔː]
ເ-ິ [ɤ] ເ-ີ [ɤː]
ເ-ັຍ, -ັຽ- [ia] ເ-ຍ, -ຽ- [iːa]
ເ-ຶອ [ɯa] ເ-ືອ [ɯːa]
-ົວະ, -ັວ [ua] -ົວ, -ວ- [uːa]
ໃ- [aj] ໄ- [aj]
ເ-ົາ [aw] -ຳ [am]

ວັນນະຍຸດ[ແກ້ໄຂ]

ອັກສອນລາວມີຕົວວັນນະຍຸດ 4 ຮູບ:

- ່່(ໄມ້ເອກ), - ້້້້(ໄມ້ໂທ), - ໊໊໊໊(ໄມ້ຕີ), - ໋ (ໄມ້ຈັດຕະວາ)

ການຜັນສຽງວັນນະຍຸດ[ແກ້ໄຂ]

ຕົວເລກ[ແກ້ໄຂ]

ຕົວເລກ
ເລກລາວ ເລກໄທ ອ່ານວ່າ
ສູນ
ນຶ່ງ (ໜຶ່ງ)
ສອງ
ສາມ
ສີ່
ຫ້າ
ຫົກ
ເຈັດ
ແປດ
ເກົ້າ

ອ້າງອີງ[ແກ້ໄຂ]

  1. ສົມຈິຕ ພັນລັກ. (2012) ພາສາລາວລ້ານຊ້າງ ກ່ອນປີ ພ.ສ 2478; ຄ.ສ 1935 ສະບັບຄົ້ນຄວ້າ. ສົມມະນາ ການພິມ ສປປ ລາວ.
  2. Rajan, V., Mitchell, B., Jansche, M., Brawer, S. (2017). L2/17-106 "Proposal to Encode Lao Characters for Pali".