ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່

ຈາກ ວິກິພີເດຍ
ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່
ຂໍ້ມູນທົ່ວໄປ
ກາປະຈຳຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່
ຊື່ພາສາລາວ ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່
ISO 3166-2 TH-50
ຂໍ້ມູນສະຖິຕິ
ເນື້ອທີ່ 20,107 km²
ປະຊາກອນ 1,728,242 ຄົນ
ຄວາມໜາແໜ້ນປະຊາກອນ 85.95 ຄົນ/km²
Thailand Chiang Mai locator map

ຈັງຫວັດຊຽງໃຫມ່ (ຄຳເມືອງ:Lanna-Chiang Mai.png) ແມ່ນຈັງຫວັດໜຶ່ງຂອງໄທ ຕັ້ງຢູ່ທາງພາກເໜືອຂອງປະເທດ ຄອບຄຸມພື້ນທີ່ປະມານ 20,107 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເຊິ່ງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ່ 2 ຂອງປະເທດ ແລະມີຈຳນວນປະຊາກອນປະມານ 1,728,242 ລ້ານຄົນ, ເຊິ່ງຫຼາຍເປັນອັນດັບທີ່ 5 ຂອງປະເທດ ໃນຈຳນວນນີ້ແມ່ນປະຊາກອນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເຂດເມືອງແລະຊານເມືອງປະມານ 960,906 ຄົນ ໂດຍຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ທິດເໜືອຕິດຕໍ່ກັບລັດສານຂອງພະມ້າ


ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ແບ່ງການປົກຄອງອອກເປັນ 25 ອຳເພີ ໂດຍມີອຳເພີເມືອງຊຽງໃໝ່ເປັນສູນກາງຂອງຈັງຫວັດ ເມື່ອ ຄ.ສ.2009 ມີການຈັດຕັ້ງອຳເພີກັນລະຍານິວັດທະນາເປັນອຳເພີທີ່ 25 ຂອງຈັງຫວັດ ແລະອັນດັບທີ່ 878 ຂອງປະເທດ ເຊິ່ງເປັນອຳເພີຫຼ້າສຸດຂອງໄທ

ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີປະຫວັດອັນຍາວນານເຄີຍເປັນນະຄອນຫຼວງຂອງອານາຈັກລ້ານນາແຕ່ບູຮານມີ "ຄຳເມືອງ" ເປັນພາສາທ້ອງຖິ່ນ ມີເອກະລັກສະເພາະຕົວທັງດ້ານປະເພນີວັດທະນະທຳ ແລະມີແຫຼ່ງທ່ອງທ່ຽວຈຳນວນຫຼາຍ ໂດຍເລິ່ມວາງຕົວເປັນນະຄອນສ້າງສັນ ແລະກຳລັງພິຈາລະນາສະມັກເຂົ້າເປັນຂອງຍູເນສໂກ

ປະຫວັດສາດ[ແກ້ໄຂ]

ພະບໍລົມລາຊານຸສາວະຣີສາມກະສັດ ຄື ພະຍາມັງຮາຍ ພະຍາຣ່ວງ (ພໍ່ຂຸນຮາມຄຳແຫງມະຫາລາດ) ແລະ ພະຍາງຳເມືອງ

ເມືອງຊຽງໃໝ່ (จังหวัดเชียงใหม่) ມີຊື່ປາກົດໃນຕຳນານວ່າ "ນົບບຸລີສີນະຄອນພິງຊຽງໃໝ່"(ຄຳເມືອງ: Lanna-Nopphaburi Si Nakhon Phing Chiang Mai.png) ສ້າງຂຶ້ນໃນປີ ພ.ສ. 1839 ໂດຍພະຍາມັງຮາຍແມ່ນຜູ້ຊົງສ້າງ. ມີອາຍຸຄົບ 700 ປີ ໃນປີ ພ.ສ. 2539.

ໃນອະດີດຊຽງໃໝ່ມີຖານະເປັນເມືອງຫຼວງຂອງລາດຊະອານາຈັກນະຄອນລັດອິດສະຫຼະ, ຊື່ວ່າ ອານາຈັກລ້ານນາ. ອັນປົກຄອງໂດຍກະສັດລາດຊະວົງມັງຮາຍ ປະມານ 261 ປີ (ລະຫວ່າງ ພ.ສ. 1839-2101) ກະທັ່ງໃນປີ ພ.ສ. 2101, ຊຽງໃໝ່ໄດ້ເສຍເມືອງໃຫ້ແກ່ພະເຈົ້າບຸເຣງນອງແຫ່ງພະມ້າ, ແລະ ໄດ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງພະມ້າມາດົນກວ່າສອງຮ້ອຍປີ ຈົນຮອດສະໄໝສົມເດັດພະເຈົ້າກຸງທົນບຸລີ, ຈິ່ງໄດ້ມີການເຮັດສົງຄາມເພື່ອຂັບໄລ່ພະມ້າອອກຈາກເມືອງຊຽງໃໝ່ແລະຊຽງແສນໄດ້ສຳເລັດ, ໂດຍການນຳຂອງເຈົ້າກາວິລະແລະພະຍາຈ່າບ້ານ ແລະປ່ຽນຊື່ເປັນ "ເມືອງລັດຕະນະຕິງສາອະພິນວະປຸຣີ" (ຄຳເມືອງ: Lanna-Rattanatingsanawapuri.png)

ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພະບາດສົມເດັດພະພຸດທະຍອດຟ້າຈຸລາໂລກມະຫາລາດ ຊົງພະກລຸນາໂຜດເກົ້າຯ ສະຖາປະນາເຈົ້າກາວິລະຂຶ້ນເປັນພະເຈົ້າບໍລົມລາຊາທິບະດີກາວິລະ ໃຫ້ປົກຄອງຫົວເມືອງຝ່າຍເໜືອໃນຖານະປະເທດສະລາຊຂອງກຸງລັດຕະນະໂກສິນ ແລະລາດຊະວົງທິບຈັກະລາທິວົງ (ລາດຊະວົງເຈົ້າເຈັດຕົນ). ອັນເປັນເຊື້ອສາຍຂອງພະເຈົ້າບໍລົມະລາຊາທິບໍດີກາວິລະ ກໍ່ໄດ້ປົກຄອງເມືອງຊຽງໃໝ່ແລະຫົວເມືອງຕ່າງ ໆ ສືບຕໍ່ມາ

ໃນລັດສະໄໝຂອງ ພະບາດສົມເດັດພະຈຸລະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ມີການປະຕິຮູບການປົກຄອງຫົວເມືອງປະເທດສະລາດ ໂດຍມີການຈັດຕັ້ງການປົກຄອງແບບມົນທົນເທສາພິບານ. ເອີ້ນວ່າ "ມົນທົນພາຍັບ" ຫຼືມົນທົນລາວສຽງ. ຕໍ່ມາຊຽງໃໝ່ໄດ້ມີການປັບປຸງການປົກຄອງແລະຍົກຖານະຂຶ້ນເປັນ "ຈັງຫວັດ" ຕັ້ງແຕ່ປີ ພ.ສ. 2476 ໃນລັດສະໄໝພະບາດສົມເດັດພະປົກເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ຈົນຮອດປະຈຸບັນ

...ເມືອງຊຽງໃໝ່ນີ້ເໝືອນໜຶ່ງເປັນເພັດເຊິ່ງປະດັບມຸງກຸດຂອງເມືອງໄທ ຖ້າມຸງກຸດປາດສະຈາກເພັດປະດັບກໍຈະໄມ້ຜ່ອງໃສງົດງາມໄດ້

ພູມິສາດ[ແກ້ໄຂ]

ທີ່ຕັ້ງ[ແກ້ໄຂ]

ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ຕັ້ງ ນະ ລະຕິຈູດ 16 ອົງສາເໜືອ ລອງຕິຈູດ 99 ອົງສາຕາເວັນອອກ ສູງຈາກລະດັບນ້ຳທະເລປະມານ 310 ແມັດ ສ່ວນກວ້າງຈາກທິດຕາເວັນຕົກຮອດທິດຕາເວັນອອກປະມານ 138 ກິໂລແມັດ ສ່ວນຍາວຈາກທິດເໜືອຮອດທິດໃຕ້ປະມານ 428 ກິໂລແມັດ ຫ່າງຈາກບາງກອກ 696 ກິໂລແມັດ

ອານາເຂດຕິດຕໍ່[ແກ້ໄຂ]

ມີດອຍຜີປັນນໍ້າ ດອຍກິ່ວແດງ ດອຍແປເມືອງ ດອຍແມ່ຍະ ດອຍອັງເກດ ດອຍແມ່ສຸລິນ ດອຍຂຸນຍວມ ດອຍຫຼວງ ແລະລ່ອງແມ່ລິດ ແມ່ອອຍ ແລະດອຍຜີປັນນ້ຳດອຍຂຸນແມ່ຕື້ນເປັນເສ້ນກັ້ນອານາເຂດ

ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີຊາຍແດນຕິດຕໍ່ກັບປະເທດພະມ້າ ໃນ 5 ອຳເພີ ໄດ້ແກ່ ອຳເພີແມ່ອາຍ ອຳເພີຝາງ ອຳເພີຊຽງດາວ ອຳເພີວຽງແຫງ ອຳເພີໄຊປາການ ຮວມໄລຍະທາງທັງສິ້ນ 227 ກິໂລແມັດ ພື້ນທີ່ເຂດແດນສ່ວນໃຫຍ່ເປັນປ່າເຂົາຈຶງບໍ່ສາມາດປັກຫຼັກໄດ້ຊັດເຈນ ແລະເກີດປັນຫາເສ້ນເຂດແດນລະຫວ່າງປະເທດ

ພູມິປະເທດ[ແກ້ໄຂ]

ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີພື້ນທີ່ 20,107.057 ຕາລາງກິໂລແມັດຫຼືປະມານ 12,566,911 ໄຣ່ ມີພື້ນທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ເປັນອັນດັບທີ່ 1 ຂອງພາກເໜືອແລະອັນດັບທີ່ 2 ຂອງປະເທດຮອງຈາກຈັງຫວັດນະຄອນລາຊະສີມາ ລັກສະນະພູມິປະເທດໂດຍທົ່ວໄປມີສະພາບພື້ນທີ່ເປັນພູດອຍແລະປ່າລະເມາະ ມີທີ່ຣາບຢູ່ຕອນກາງຕາມສອງຟາກຝັ່ງແມ່ນ້ຳປິງ ມີພູດອຍທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນປະເທດໄທຄື ດອຍອິນທະນົນ ສູງປະມານ 2,565 ແມັດ ຢູ່ໃນເຂດອຳເພີຈອມທອງ ນອກຈາກນີ້ຍັງມີດອຍອື່ນທີ່ມີຄວາມສູງຮອງລົງມາອີກຫຼາຍແຫ່ງ ເຊັ່ນ ດອຍຜ້າຫົ່ມປົກ (ອຳເພີຝາງ) ສູງ 2,285 ແມັດ ດອຍຫຼວງຊຽງດາວ (ອຳເພີຊຽງດາວ) ສູງ 2,170 ແມັດ ດອຍສຸເທບ (ອຳເພີເມືອງຊຽງໃໝ່) ສູງ 1,601 ແມັດ ສະພາບພື້ນທີ່ແບ່ງອອກໄດ້ເປັນ 2 ລັກສະນະຄື

  1. ພື້ນທີ່ພູດອຍ ຄິດເປັນພື້ນທີ່ປະມານຮ້ອຍລະ 80 ຂອງຈັງຫວັດ ປະກອບດ້ວຍທິວເຂົາອິນທະນົນ (ຫຼືຖະໜົນທົງໄຊຕາເວັນອອກ) ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກຂອງຈັງຫວັດ ພາດຍາວຈາກທິດເໜືອຮອດໃຕ້ ຕາມແນວຮອຍຕໍ່ກັບຈັງຫວັດແມ່ຮ່ອງສອນ ທິວເຂົາແດນລາວ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງຈັງຫວັດຕາມເຂດຮອຍຕໍ່ກັບລັດສານ ປະເທດພະມ້າແລະທິວເຂົາຂຸນຕານ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກຂອງຈັງຫວັດ ພາດຜ່ານໃນທິດເໜືອ-ໃຕ້ ພື້ນທີ່ພູດອຍສ່ວນໃຫຍ່ເປັນປ່າຕົ້ນນ້ຳລຳທານ ບໍ່ເໝາະສົມຕໍ່ການເພາະປູກ ສ່ວນບາງພື້ນທີ່ເປັນພື້ນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຊາວເຂົາຊາດພັນຕ່າງໆ
  2. ພື້ນທີ່ຣາບລຸ່ມນ້ຳແລະທີ່ຣາບເຊີງເຂົາ ກະຈາຍຢູ່ທົ່ວໄປລະຫວ່າງຫຸບທອດຕົວໃນແນວເໜືອ-ໃຕ້ ໄດ້ແກ່ ທີ່ຣາບລຸ່ມນ້ຳປິງ ລຸ່ມນ້ຳຝາງ ລຸ່ມນ້ຳແມ່ງັດ ເປັນພື້ນທີ່ທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນເໝາະສົມຕໍ່ການກະເສດ

ພູມິອາກາດ[ແກ້ໄຂ]

ຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ມີສະພາບອາກາດຄ່ອນຂ້າງເຍັນເກືອບຕະຫຼອດທັງປີ ມີອຸນຫະພູມສະເລ່ຍທັງປີ 25.4 ອົງສາເຊລຊຽສ ໂດຍມີຄ່າອຸນຫະພູມສູງສຸດສະເລ່ຍ 31.8 ອົງສາເຊລຊຽສ ອຸນຫະພູມຕ່ຳສຸດສະເລ່ຍ 20.1 ອົງສາເຊລຊຽສ ມີປະລິມານນ້ຳຝົນສະເລ່ຍ 1,000-1,200 ມິລລິແມັດ ສະພາບພູມິອາກາດຈັງຫວັດຊຽງໃໝ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ອິດທິພົນມໍລະສຸມ 2 ຊະນິດຄື ລົມມໍລະສຸມຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ແລະລົມມໍລະສຸມຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ ແບ່ງພູມິອາກາດອອກໄດ້ເປັນ 3 ລະດູ