ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ
ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ 日本国 (ຍີ່ປຸ່ນ) Nippon-koku ຫຼື Nihon-koku | |
|---|---|
 ເຄື່ອງໝາຍຊາດ
| |
.svg) ດິນແດນຍີ່ປຸ່ນໃນສີຂຽວເຂັ້ມ; ດິນແດນທີ່ອ້າງສິດແຕ່ບໍ່ໄດ້ຄວບຄຸມຢູ່ໃນສີຂຽວອ່ອນ | |
| ເມືອງຫຼວງ ແລະ ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ | ໂຕກຽວ 35°41′N 139°46′E / 35.683°N 139.767°E |
| ພາສາປະຈຳຊາດ | ຍີ່ປຸ່ນ |
| ເດມະນິມ | ຊາວຍີ່ປຸ່ນ |
| ການປົກຄອງ | ລັດດ່ຽວ ລະບົບລັດຖະສະພາ ລະບອບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ |
• ຈັກກະພັດ | ຈັກກະພັດນາຣູຮິໂຕະ |
| ຊານາເອະ ທາກາອິຈິ | |
| ສະພານິຕິບັນຍັດ | ລັດຖະສະພາ |
• ສະພາສູງ | ສະພາລາດຊະວົງ |
• ສະພາລຸ່ມ | ສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ |
| ກໍ່ຕັ້ງ | |
| 11 ກຸມພາ 660 BC | |
| 29 ພະຈິກ 1890 | |
| 3 ພຶດສະພາ 1947 | |
| ພື້ນທີ່ | |
• ລວມ | 377,975 ຕາລາງກິໂລແມັດ (145,937 ຕາລາງໄມ)[1] (ອັນດັບທີ 62) |
| 1.4 (ໃນປີ 2015)[2] | |
| ປະຊາກອນ | |
• 2021 ປະມານ |  125,360,000[3] (ອັນດັບທີ 11) |
• ສຳມະໂນປະຊາກອນ 2020 | 126,226,568[4] |
| 334 ຕໍ່ຕາລາງກິໂລແມັດ (865.1 ຕໍ່ຕາລາງໄມ) (ອັນດັບທີ 24) | |
| GDP (ອຳນາດຊື້) | 2022 (ປະມານ) |
• ລວມ |  5.856 ພັນຕື້ໂດລາສະຫະລັດ[5] (ອັນດັບທີ 4) |
• ຕໍ່ຫົວ | 46,938 ໂດລາສະຫະລັດ (ອັນດັບທີ 27) |
| GDP (ລາຄາຕະຫຼາດ) | 2022 (ປະມານ) |
• ລວມ | 5.653 ພັນຕື້ໂດລາສະຫະລັດ[5] (ອັນດັບທີ 3) |
• ຕໍ່ຫົວ | 45,310 ໂດລາສະຫະລັດ (ອັນດັບທີ 23) |
| ຈີນີ (2018) |  33.4[6]ປານກາງ · ອັນດັບທີ 78 |
| HDI (2019) | 0.919[7] ສູງຫຼາຍ · ອັນດັບທີ 19 |
| ສະກຸນເງິນ | ເຢນ (¥) |
| ເຂດເວລາ | UTC+09:00 (ເວລາມາດຕະຖານຍີ່ປຸ່ນ) |
| ຂັບລົດດ້ານ | ຊ້າຍ |
| ລະຫັດໂທລະສັບ | +81 |
| ລະຫັດອິນເຕີເນັດ | .jp |
| ຍີ່ປຸ່ນ | |||||||
| ຊື່ພາສາຍີ່ປຸ່ນ | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ຄັນຈິ | 日本国 | ||||||
| ຄິວຈິໄຕ | 日本國 | ||||||
| ຮິຣາງານະ | にっぽんこく にほんこく | ||||||
| ຄາຕາກະນະ | ニッポンコク ニホンコク | ||||||
| |||||||
ຍີ່ປຸ່ນ ຊື່ຢ່າງເປັນທາງການ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນ (ຍີ່ປຸ່ນ: 日本 ໂຣມາຈິ: Nihon/Nippon ທັບສັບ: ນິຮົງ/ນິບປົງ) ເປັນລັດເອກະລາດໝູ່ເກາະໃນອາຊີຕາເວັນອອກ ຕັ້ງຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດປາຊີຟິກນອກຝັ່ງຕາເວັນອອກຂອງແຜ່ນດິນໃຫຍ່ອາຊີ ທາງຕາເວັນຕົກຕິດຄາບສະໝຸດເກົາຫຼີແລະປະເທດຈີນໂດຍມີທະເລຍີ່ປຸ່ນຄັ້ນ ສ່ວນທາງທິດເໜືອຕິດປະເທດລັດເຊຍ ມີທະເລໂອຄັອດສະຄ໌ເປັນເສັ້ນແບ່ງແດນ ແລະທາງທິດໃຕ້ຕິດກັບທະເລຈີນຕາເວັນອອກ, ທະເລຟີລິບປິນ ແລະປະເທດໄຕ້ຫວັນ ໝູ່ເກາະຍີ່ປຸ່ນປະກອບດ້ວຍເກາະຫຼັກຈຳນວນ 4 ເກາະ ໄດ້ແກ່ ຮົນຊູ, ຮົກໄກໂດ, ຊິໂກະກຸ ແລະຄິວຊູ ລວມທັງໝູ່ເກາະອື່ນ ໆ ອີກປະມານ 14,121 ເກາະ ບົນພື້ນທີ່ 377,975 ຕາຕະລາງກິໂລແມັດ ດ້ວຍຈຳນວນປະຊາກອນປະມານ 123 ລ້ານຄົນໃນ 2026 ຈຶ່ງຖືເປັນປະເທດທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍที่สุดເປັນອັນດັບ 11 ຂອງໂລກ ປະເທດຍີ່ປຸ່ນປະກອບດ້ວຍ 47 ແຂວງໃນ 8 ພູມິພາກ ກວ່າ 75% ຂອງພື້ນທີ່ທັງໝົດເປັນພູເຂົາແລະປົກຄຸມດ້ວຍປ່າໄມ້ຈຳນວນຫຼາຍ ພື້ນທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ເໝາະສົມສຳລັບການເຮັດກະເສດຕະກຳໂດຍມີປະຊາກອນໜາແໜ້ນບໍລິເວນທີ່ຮາບຊາຍຝັ່ງຕາເວັນອອກ ເມືອງຫຼວງແລະເມືອງທີ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ที่สุดຄືໂຕກຽວຊຶ່ງເປັນມະຫານະຄອນທີ່ໃຫຍ່ที่สุดຂອງໂລກທັງໃນແງ່ຈຳນວນປະຊາກອນແລະຂະໜາດເສດຖະກິດ[8]
ການວິໄຈທາງໂບຮານຄະດີລະບຸວ່າທີ່ມີນຸດອາໄສໃນດິນແດນປັດຈຸບັນຕັ້ງແຕ່ຍຸກຫີນຍີ່ປຸ່ນ ຫຼືປະມານ 36,000 ປີກ່ອນຄຣິດສະຕະກອນ ການກ່າວເຖິງຍີ່ປຸ່ນເປັນລາຍລັກອັກສອນຄັ້ງທຳອິດປະກົດໃນບັນທຶກຂອງຣາຊະສຳນັກຈີນຕັ້ງແຕ່ຄຣິດສະຕະວັດທີ 1 ໃນຊ່ວງລະຫວ່າງສະຕະວັດທີ 4 ຫາສະຕະວັດທີ 6 ອານາຈັກທັງໝົດລວມກັນເປັນປຶກແຜ່ນພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງຈັກກະພັດແລະຣາຊະວົງ ໂດຍມີສູນກາງຢູ່ທີ່ນາຣະກ່ອນຈະຍ້າຍໄປທີ່ເຮອັງເກຽວໃນເວລາຕໍ່ມາ ຕັ້ງແຕ່ຄຣິດສະຕະວັດທີ 12 ຍີ່ປຸ່ນຖືກປົກຄອງດ້ວຍລະບົບທະຫານລະບົບເຈົ້າຂຸນມູນນາຍໂຊກຸນຊຶ່ງປົກຄອງໃນພະປຣາມາພິໄທຈັກກະພັດ ແລະການຄອບງຳຂອງນັກຮົບຊາມູໄຣ ພາຍຫຼັງຊ່ວງເວລາແຫ່ງຄວາມແຕກແຍກໃນຍຸກເຊັງໂງກຸ ປະເທດເຂົ້າສູ່ໄລຍະແຍກຢູ່ໂດດດ່ຽວອັນຍາວນານໃນຕົ້ນຄຣິດສະຕະວັດທີ 17 ຊຶ່ງຍຸຕິໃນ 1853 ເມື່ອກອງເຮືອສະຫະລັດບັງຄັບໃຫ້ປະເທດຍີ່ປຸ່ນເປີດຕໍ່ໂລກຕາເວັນຕົກ ຫຼັງຄວາມຂັດແຍ້ງແລະການກໍ່ການກຳເริບພາຍໃນເກືອບສອງທົດສະວັດ ຈັກກະພັດໄດ້ອຳນາດທາງການເມືອງຄືນໃນ 1868 ຜ່ານການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງຫຼາຍຕະກູນຈາກໂຊຊູແລະຊັດສຶມະ
ຍຸກເມຈິເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງການສະຖາປະນາຈັກກະວັດຍີ່ປຸ່ນ ແລະເລີ່ມມີການພັດທະນາອຸດສາຫະກຳແລະຄວາມທັນສະໄໝໃນຊ່ວງເວລານີ້ ເຊັ່ນດຽວກັບການລ່າອານານິຄົມ ໄຊຊະນະໃນສົງຄາມຈີນ-ຍີ່ປຸ່ນຄັ້ງທີໜຶ່ງ, ສົງຄາມລັດເຊຍ-ຍີ່ປຸ່ນ ແລະສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງເຮັດໃຫ້ຍີ່ປຸ່ນຂະຫຍາຍຈັກກະວັດລະຫວ່າງສະໄໝແສນຍານຸພາບນິຍົມເພີ່ມຂຶ້ນ ການຮຸກຮານຈີນໃນປີ 1937 ນຳປະເທດເຂົ້າສູ່ສົງຄາມຈີນ-ຍີ່ປຸ່ນຄັ້ງທີສອງ ແລະຂະຫຍາຍເປັນບາງສ່ວນຂອງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງຊຶ່ງຍີ່ປຸ່ນມີບົດບາດສຳຄັນໃນຝ່າຍອັກສະລວມເຖິງການໂຈມຕີເພີຣ໌ລຮາເບີຣ໌ໃນປີ 1941 ໃນລະຫວ່າງສົງຄາມຍີ່ປຸ່ນເປັນຊາດມະຫາອຳນາດໜຶ່ງດຽວໃນອາຊີກ່ອນຈະຍຸຕິລົງສິ້ນເຊິ່ງໃນປີ 1945 ດ້ວຍຄວາມພ່າຍແພ້ໃນສົງຄາມປາຊີຟິກແລະການຖິ້ມລະເບີດປະລະມານູຂອງຝ່າຍສຳພັນທະມິດຊຶ່ງນຳໄປສູ່ການຍອມຈຳນົນ ສົ່ງຜົນໃຫ້ຍີ່ປຸ່ນຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ການຍຶດຄອງຂອງສຳພັນທະມິດ ພາຍຫຼັງສົງຄາມຍຸຕິ ຍີ່ປຸ່ນກາຍເປັນໜຶ່ງໃນຊາດທີ່ມີອັດຕາການເຕີບໂຕທາງເສດຖະກິດໄວที่สุดໃນໂລກ ແລະກາຍເປັນພັນທະມິດຫຼັກນອກເນໂທຂອງສະຫະລັດອາເມຣິກາໃນເວລາຕໍ່ມາ ແມ້ຈະປະສົບພາວະເສດຖະກິດຖົດຖອຍອີກຄັ້ງໃນຊ່ວງທົດສະວັດທີ່ສາບສູນ ແຕ່ປະເທດໄດ້ຟື້ນໂຕຢ່າງແຂງແກ່ງຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ
ປະເທດຍີ່ປຸ່ນຖືລະບົບການປົກຄອງແບບຣາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນພ້ອມດ້ວຍລະບົບສອງສະພາ ໂດຍມີສົມເດັດພະຈັກກະພັດເປັນປະມຸກແຫ່ງລັດແລະສະພານິຕິບັນຍັດຈາກການເລືອກຕັ້ງຊຶ່ງเรียกว่า ສະພານິຕິບັນຍັດແຫ່ງຊາດ[9][10][11] ຍີ່ປຸ່ນເປັນໜຶ່ງໃນປະເທດມະຫາອຳນາດຂອງໂລກ ແລະເປັນປະເທດດຽວໃນທະວີບອາຊີที่เป็นສະມາຊິກກຸ່ມ 7 ແມ້ວ່າລັດຖະທຳມະນູນຈະກຳນົດຫ້າມພຶດຕິການແຫ່ງສົງຄາມໂດຍນິຕິນັຍ ທະວ່າຢີ່ປຸ່ນຍັງມີກອງກຳລັງປ້ອງກັນຕົນເອງ ແລະເປັນໜຶ່ງໃນກອງກຳລັງທີ່ມາກດ້ວຍແສນຍານຸພາບที่สุดຂອງໂລກ ຍີ່ປຸ່ນເປັນປະເທດພັດທະນາແລ້ວ ແລະໜຶ່ງໃນຊາດທີ່ມີອັດຕາຈີດີພີສູງที่สุดຂອງໂລກ ທັງຍັງເປັນຜູ້ນຳໂລກໃນດ້ານອຸດສາຫະກຳຍານຍົນແລະອິເລັກທຣອນິກສ໌ ມີສ່ວນສຳຄັນໃນດ້ານວິທະຍາສາດ, ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະນະວັດຕະກຳ ລວມທັງເປັນໜຶ່ງໃນຊາດທີ່ປະຊາກອນມີການສຶກສາສູງที่สุดຂອງໂລກ[12] ຍີ່ປຸ່ນມີມາດຕະຖານການຄອງຊີບແລະດັດຊະນີການພັດທະນາມະນຸດສູງ ແລະອັດຕາການຄາດໝາຍຄົງຊີບສູງที่สุดໃນໂລກທະວ່າກຳລັງປະສົບບັນຫາອັດຕາການເຈີນພັນຕ່ຳໃນປັດຈຸບັນ[13] ວັດທະນະທຳຍີ່ປຸ່ນຍັງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໄປທົ່ວໂລກ ເຊັ່ນ ອາຫານ, ສິລະປະ, ດົນຕີ, ວັດທະນະທຳປະຊານິຍົມ ລວມເຖິງອຸດສາຫະກຳບັນເທີງ ເຊັ່ນ ພາບພະຍົນ, ມັງງະ, ອະນິເມະ, ເພງ ແລະວິດີໂອກມ[14][15][16]
ອ້າງອີງ
[ດັດແກ້]- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- 1 2 Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ https://www.cfr.org/japan-constitution/japans-postwar-constitution
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ Lua error in Module:Citation/CS1/Utilities at line 38: bad argument #1 to 'ipairs' (table expected, got nil).
- ↑ https://www.jef.or.jp/journal/pdf/cover%20story%201_0403.pdf