Jump to content

ສາທາລະນະລັດ

ຈາກ ວິກິພີເດຍ

ສາທາລະນະລັດ (ຄຳເຄົ້າ: ສາທາຣະນະຣັຖ) ຫຼື ບາງຄົນເອີ້ນວ່າ ມະຫາຊົນລັດ (ຄຳເຄົ້າ:ມະຫາຊົນຣັຖ) (ອັງກິດ: Republic) ແມ່ນລະບອບທີ່ປະເທດໜຶ່ງຖືວ່າເປັນ "ສາທາລະນະລັດ" (ລາແຕງ: res publica) ບໍ່ແມ່ນເອກະຊົນ ທຸລະກິດ ຫຼື ຊັບສິນ ແລະບ່ອນທີ່ຫ້ອງການຂອງລັດຖືກເລືອກຕັ້ງໂດຍກົງຫຼືທາງອ້ອມ ຫຼື ຖືກແຕ່ງຕັ້ງ ບໍ່ໄດ້ສືບທອດ ຄໍານິຍາມທົ່ວໄປທີ່ງ່າຍດາຍທີ່ສຸດຂອງສາທາລະນະລັດທີ່ທັນສະໄຫມແມ່ນລະບອບທີ່ ປະມຸກລັດ ບໍ່ແມ່ນ ກະສັດ [1][2] ໃນປັດຈຸບັນ 135 ຂອງ 206 ລັດອະທິປະໄຕໃຊ້ຄໍາວ່າ "ສາທາລະນະລັດ" ເປັນສ່ວນຫນຶ່ງຂອງຊື່ຢ່າງເປັນທາງການຂອງເຂົາເຈົ້າ

ທັງສອງສາທາລະນະລັດທີ່ທັນສະໄຫມແລະວັດຖຸບູຮານແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນອຸດົມການແລະອົງປະກອບ ໃນຍຸກຄລາສສິກແລະ medieval ແບບເດີມຂອງທຸກ ໆສາທາລະນະລັດແມ່ນ ສາທາລະນະລັດໂຣມັນ ຊຶ່ງຫມາຍຄວາມວ່າສາທາລະນະລັດໂລມ ໃນຊ່ວງເວລາທີ່ບໍ່ມີກະສັດແລະຈັກກະພັດ ແຕ່ຖ້າປົກຄອງໂດຍຜູ້ເລືອກຕັ້ງໂດຍຜູ້ເລືອກຕັ້ງ ໃນປະເພນີທາງດ້ານການເມືອງຂອງຍຸກກາງແລະ Renaissance ອິຕາລີທີ່ທັນສະໄຫມເອີ້ນວ່າ “ລັດທິມະນຸດຊາດ” ບາງຄັ້ງກໍຖືກອ້າງເຖິງໂດຍກົງກັບສາທາລະນະລັດໂລມັນ Pollybius ແລະ Kikero ບາງຄັ້ງຖືກໃຊ້ເປັນການແປຂອງຄໍາສັບພາສາກຣີກ politeia ເຊິ່ງອາດຈະຫມາຍເຖິງລະບອບໂດຍທົ່ວໄປ ແຕ່ມັນຍັງສາມາດຖືກນໍາໃຊ້ສໍາລັບປະເພດສະເພາະຂອງລະບອບທີ່ບໍ່ເຫມາະສົມກັບສາທາລະນະລັດໂລມັນ ສາທາລະນະລັດບໍ່ທຽບເທົ່າກັບຊາທິປະໄຕຄລາສສິກເຊັ່ນ Athens ເຊິ່ງເປັນປະຊາທິປະໄຕທີ່ແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍກ່ວາໃນສະຕະວັດທີ 19

ໃນສາທາລະນະລັດທີ່ທັນສະໄຫມເຊັ່ນ ສະຫະລັດ ຝຣັ່ງ ລັດເຊຍ ແລະ ອິນເດຍ ສາຂາບໍລິຫານແມ່ນຖືກຕ້ອງຕາມກົດຫມາຍທັງສອງ ລັດຖະທໍາມະນູນ ແລະໂດຍການລົງຄະແນນສຽງນິຍົມ ມີອິດທິພົນຈາກ Montesquieu ເຊິ່ງລວມເອົາປະຊາທິປະໄຕຈາກທັງສອງລະບົບ ທີ່​ພົນລະ​ເມືອງ​ທັງ​ໝົດ​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ລັດຖະບານ ລັດຖະບານ Aristocrat ຫຼື oligarchy ທີ່ມີພຽງແຕ່ປະຊາຊົນຈໍານວນຫນ້ອຍທີ່ປົກຄອງ ມັນເປັນລະບອບສາທາລະນະລັດ[3]

ສາທາລະນະລັດສ່ວນຫຼາຍແມ່ນ ລັດເອກະລາດ ແຕ່ຍັງມີລັດຍ່ອຍທີ່ເອີ້ນວ່າສາທາລະນະລັດຫຼືອະທິປະໄຕທີ່ຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນ ໂຕຢ່າງ ມາດຕາ 4 ຂອງ ລັດຖະທໍາມະນູນສະຫະລັດ "ຮັບປະກັນວ່າທຸກ ໆ ລັດໃນສະຫະພາບນີ້ມີລະບອບສາທາລະນະລັດ"[4] ດິນແດນຂອງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ໄດ້ຖືກອະທິບາຍວ່າເປັນສາທາລະນະລັດ ແລະສອງແຫ່ງນັ້ນແມ່ນ ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມໂຊວຽດຢູເຄຣນ ແລະ [[ສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມ ທີ່ນັ່ງຢູ່ໃນ UN ໃນຂະນະທີ່ ລັດຖະທໍາມະນູນຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ອະທິບາຍສະຫະພາບເປັນ "ລັດດຽວ ຂອງລັດຖະບານກາງແລະຫຼາຍຊາດ" ສະຫະພາບ ສາທາລະນະລັດ ສັງຄົມນິຍົມ ໂຊວຽດ ໃນນາມ[5]

ອ້າງອີງ

[ດັດແກ້]
  1. "republic", WordNet 3.0, Dictionary.com, retrieved 20 ມີນາ 2009
  2. "Republic". Merriam-Webster. Retrieved 14 ສິງຫາ 2010.
  3. Montesquieu, "Spirit of the Laws", Bk. II, ch. 2–3.
  4. /charters/constitution_transcript.html ລັດຖະທໍາມະນູນຂອງ ສະຫະລັດ.[dead link]
  5. Schrems. ຄວາມເຂົ້າໃຈຫຼັກການການເມືອງ ແລະລັດ (revised ed.). University Press of America. p. 206. ISBN 9780761838258. {{cite book}}: Unknown parameter |first1.= ignored (help); Unknown parameter |ປີ= ignored (help)