ອັດສະລິຍະ
ອັດສະລິຍະ (ອັງກິດ: Genius) ແມ່ນລັກສະນະຂອງບຸກຄົນທີ່ມີຄວາມເຂົ້າໃຈອັນເລິກເຊິ່ງ, ມີແນວຄິດສ້າງສັນທີ່ເປັນຕົ້ນສະບັບ ແລະ ມີຄວາມສາມາດພິເສດໂດດເດັ່ນໃນການປະຕິບັດສິລະປະ, ວິທະຍາສາດ, ຄະນິດສາດ ຫຼື ໃນຂົງເຂດວຽກງານຕ່າງໆ ທີ່ລື່ນກາຍຄວາມຄາດຫວັງແບບທົ່ວໄປ. ຄວາມອັດສະລິຍະນີ້ ມັກຈະເປັນສິ່ງທີ່ກຳນົດມາດຕະຖານໃໝ່ໃຫ້ແກ່ອະນາຄົດ, ສ້າງວິທີການເຮັດວຽກທີ່ມີປະສິດທິພາບກວ່າເກົ່າ ຫຼື ເປັນຄວາມສາມາດທີ່ຢູ່ເໜືອກວ່າຄູ່ແຂ່ງທົ່ວໄປຢ່າງຈະແຈ້ງ[1].
ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ຄວາມອັດສະລິຍະຈະມີຄວາມກ່ຽວພັນຢ່າງສະໜິດແໜ້ນກັບສະຕິປັນຍາ (ຄວາມສາມາດທາງປັນຍາ) ແລະ ຜົນງານການສ້າງສັນອັນຊົງຄຸນຄ່າ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ອັດສະລິຍະ" ຍັງຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອອ້າງອີງເຖິງບຸກຄົນທີ່ມີຄຸນລັກສະນະດັ່ງກ່າວ, ລວມໄປເຖິງກຸ່ມຄົນທີ່ເປັນ ພະຫູສູດ (Polymath) ເຊິ່ງມີຄວາມຮູ້ຄວາມຊ່ຽວຊານ ແລະ ເກັ່ງກ້າສາມາດໃນຫຼາກຫຼາຍສາຂາວິຊາພ້ອມກັນ ເຊັ່ນ ອານແບກ ອາຍສະຕາຍ ຫຼື ເລໂອນາໂດ ດາວິນຊີ[2].
ປະຫວັດສາດ ແລະ ທີ່ມາຂອງແນວຄິດ
[ດັດແກ້]ໃນຍຸກໂຣມັນບູຮານ, ຄຳວ່າ "Genius" (ໃນພາສາລາຕິນ) ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຄວາມສະຫຼາດຂອງມະນຸດ, ແຕ່ໝາຍເຖິງ "ຈິດວິນຍານຜູ້ປົກປັກຮັກສາ" (Guardian spirit) ທີ່ຄອຍຕິດຕາມ ແລະ ມອບແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຕັ້ງແຕ່ເກີດຈົນຕາຍ.
ແນວຄິດນີ້ໄດ້ປ່ຽນແປງໄປໃນຍຸກຟື້ນຟູສິລະປະວັດທະນະທຳ (Renaissance) ແລະ ຍຸກແຫ່ງການຕື່ນຮູ້ (Enlightenment), ເຊິ່ງຜູ້ຄົນເລີ່ມເບິ່ງວ່າ ຄວາມອັດສະລິຍະບໍ່ແມ່ນສິ່ງສັກສິດພາຍນອກ, ແຕ່ເປັນ "ພອນສະຫວັນພາຍໃນ" ຂອງມະນຸດເອງ ໂດຍສະເພາະບຸກຄົນທີ່ສາມາດສ້າງສັນຜົນງານສິລະປະ ຫຼື ຄົ້ນພົບກົດເກນທາງວິທະຍາສາດໃໝ່ໆ ທີ່ບໍ່ເຄີຍມີໃຜເຮັດໄດ້ມາກ່ອນ[3].
ການວັດແທກໃນທາງຈິດວິທະຍາ
[ດັດແກ້]ໃນທາງຈິດວິທະຍາສະໄໝໃໝ່, ໄດ້ມີການພະຍາຍາມກຳນົດ ແລະ ວັດແທກຄວາມອັດສະລິຍະໂດຍໃຊ້ຕົວຊີ້ວັດຕ່າງໆ:
ລະດັບສະຕິປັນຍາ (IQ)
[ດັດແກ້]ນັກຈິດວິທະຍາບາງກຸ່ມ ໄດ້ໃຊ້ລະດັບສະຕິປັນຍາ ຫຼື IQ (Intelligence Quotient) ເປັນເກນໃນການກຳນົດ. ຕາມມາດຕະຖານການທົດສອບສະຕິປັນຍາຂອງ Stanford-Binet, ບຸກຄົນທີ່ມີຄະແນນ IQ ຕັ້ງແຕ່ 140 ຂຶ້ນໄປ ຈະຖືກຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມ "ອັດສະລິຍະ ຫຼື ໃກ້ຄຽງອັດສະລິຍະ" (Genius or near genius) ເຊິ່ງມີປະຊາກອນພຽງແຕ່ປະມານ 0.5% ເທົ່ານັ້ນໃນໂລກ ທີ່ມີລະດັບນີ້[4].
ຄວາມຄິດສ້າງສັນ ແລະ ຜົນງານ
[ດັດແກ້]ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ນັກຈິດວິທະຍາຮຸ່ນຫຼັງ ເຊັ່ນ ຮັງສ໌ ໄອເຊັງຄ໌ (Hans Eysenck) ເຫັນວ່າ IQ ພຽງຢ່າງດຽວບໍ່ສາມາດສ້າງອັດສະລິຍະໄດ້ ຖ້າຂາດ "ຄວາມຄິດສ້າງສັນທີ່ແຕກຕ່າງ" (Divergent thinking) ແລະ ຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ. ອັດສະລິຍະທີ່ແທ້ຈິງ ຕ້ອງແມ່ນຜູ້ທີ່ສາມາດປ່ຽນຄວາມສະຫຼາດໃຫ້ກາຍເປັນ "ຜົນງານຕົວຈິງ" ທີ່ປ່ຽນແປງໂລກໄດ້[5].
ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ "ຄົນເກັ່ງ" ກັບ "ອັດສະລິຍະ"
[ດັດແກ້]ໃນທາງວິຊາການ, ໄດ້ມີການຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ ຄົນທີ່ມີພອນສະຫວັນ/ຄົນເກັ່ງ (Talent) ແລະ ອັດສະລິຍະ (Genius) ໄວ້ດັ່ງນີ້:
- ຄົນເກັ່ງ (Talent): ແມ່ນຜູ້ທີ່ສາມາດຍິງເປົ້າໝາຍ ທີ່ຄົນທົ່ວໄປຍິງບໍ່ເຖິງ. ພວກເຂົາຮຽນຮູ້ໄດ້ໄວ ແລະ ມີຄວາມຊ່ຽວຊານສູງໃນລະບົບ ຫຼື ກົດເກນທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ.
- ອັດສະລິຍະ (Genius): ແມ່ນຜູ້ທີ່ສາມາດຍິງເປົ້າໝາຍ ທີ່ຄົນທົ່ວໄປແນມບໍ່ເຫັນ. ພວກເຂົາບໍ່ພຽງແຕ່ເກັ່ງໃນລະບົບເກົ່າ, ແຕ່ເປັນຜູ້ສ້າງລະບົບ, ກົດເກນ, ຫຼື ອົງຄວາມຮູ້ໃໝ່ຂຶ້ນມາ ເຊິ່ງປະຕິວັດວົງການນັ້ນໆ ໄປຕະຫຼອດກາລານ.
ເອກະສານອ້າງອີງ
[ດັດແກ້]- ↑ Britannica, T. Editors of Encyclopaedia. "Genius." Encyclopedia Britannica.
- ↑ Cox, C. M. (1926). The Early Mental Traits of Three Hundred Geniuses. Stanford University Press.
- ↑ Galton, F. (1869). Hereditary Genius: An Inquiry into Its Laws and Consequences. Macmillan.
- ↑ Terman, L. M. (1925). Genetic Studies of Genius. Stanford University Press.
- ↑ Eysenck, H. (1995). Genius: The Natural History of Creativity. Cambridge University Press.