ປະຊາທິປະໄຕ
| ຊື່ທ້ອງຖິ່ນ | Democracy |
|---|---|
| ວັນທີສ້າງຕັ້ງ | ສະຕະວັດທີ 5 ກ່ອນ ຄ.ສ. (ເກຣັກບູຮານ) |
| ພາກພື້ນ | ທົ່ວໂລກ |
| ລັກສະນະສຳຄັນ | ອຳນາດອະທິປະໄຕເປັນຂອງປະຊາຊົນ ການເລືອກຕັ້ງທີ່ບໍລິສຸດຍຸຕິທຳ ການເຄົາລົບສິດທິມະນຸດ |
| ຕົວຢ່າງປະເທດ | ປະຊາທິປະໄຕແບບມີຜູ້ຕາງໜ້າ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ (ສປປ ລາວ) |
ປະຊາທິປະໄຕ (ອັງກິດ: Democracy; ມາຈາກພາສາເກຣັກ dēmokratía ແປວ່າ "ການປົກຄອງໂດຍປະຊາຊົນ") ແມ່ນລະບອບການປົກຄອງທີ່ອຳນາດອະທິປະໄຕເປັນຂອງປວງຊົນ. ໃນລະບອບນີ້, ປະຊາຊົນມີສິດໃນການຕັດສິນໃຈເລື່ອງສຳຄັນຂອງຊາດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນໂດຍທາງກົງ ຫຼື ຜ່ານຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.
ຫຼັກການພື້ນຖານ
[ດັດແກ້]ປະຊາທິປະໄຕມີຫຼັກການສຳຄັນ 3 ປະການຄື:
- ອຳນາດເປັນຂອງປະຊາຊົນ: ລັດຖະບານຕ້ອງມາຈາກຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ຮັບໃຊ້ປະຊາຊົນ.
- ຄວາມສະເໝີພາບ: ພົນລະເມືອງທຸກຄົນມີສິດເທົ່າທຽມກັນຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ ໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຊື້ອຊາດ, ສາສະໜາ ຫຼື ຖານະ.
- ສິດທິເສລີພາບ: ການຮັບປະກັນສິດທິຂັ້ນພື້ນຖານ ເຊັ່ນ: ເສລີພາບໃນການປາກເວົ້າ, ການໂຮມຊຸມນຸມ ແລະ ການນັບຖືສາສະໜາ.[1]
ຮູບແບບຂອງປະຊາທິປະໄຕ
[ດັດແກ້]ໃນໂລກປັດຈຸບັນ ມີຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມບໍລິບົດຂອງແຕ່ລະປະເທດ:
- ປະຊາທິປະໄຕເສລີນິຍົມ (Liberal Democracy): ເນັ້ນການແຂ່ງຂັນຂອງຫຼາຍພັກການເມືອງ ແລະ ເສລີພາບສ່ວນບຸກຄົນ.
- ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ (People's Democracy): ແມ່ນຮູບແບບທີ່ໃຊ້ໃນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ. ຮູບແບບນີ້ຢຶດຖືຫຼັກການ "ລວມສູນປະຊາທິປະໄຕ" (Democratic Centralism) ຄື: ບຸກຄົນຕ້ອງປະຕິບັດຕາມການຈັດຕັ້ງ, ສຽງສ່ວນໜ້ອຍຕ້ອງຍອມຮັບສຽງສ່ວນຫຼາຍ ແລະ ທຸກການຈັດຕັ້ງຕ້ອງເຄື່ອນໄຫວພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດໝາຍ ໂດຍມີພັກນຳພາ.[2]
ໃນ ສປປ ລາວ
[ດັດແກ້]ລັດຖະທຳມະນູນແຫ່ງ ສປປ ລາວ ມາດຕາ 2 ລະບຸວ່າ: "ລັດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແມ່ນລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ. ອຳນາດທັງໝົດ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ, ໂດຍປະຊາຊົນ ແລະ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ". ປະຊາຊົນໃຊ້ອຳນາດຜ່ານທາງ ສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ສະພາປະຊາຊົນຂັ້ນແຂວງ.[3]
ອ້າງອີງ
[ດັດແກ້]- ↑ "Democracy". United Nations.
- ↑ "ຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບ ລະບອບປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ". KPL Lao News Agency.
- ↑ "ລັດຖະທຳມະນູນ (ສະບັບປັບປຸງ)". ສະພາແຫ່ງຊາດ.