ລັດທິທຶນນິຍົມ
ລັດທິທຶນນິຍົມ (ອັງກິດ: capitalism) ແມ່ນປະເພດກົນໄກຂອງເສດຖະກິດ ທີ່ເນັ້ນໜັກເຖິງການເປັນເຈົ້າຂອງຊັບສິນ ແລະ ວິທີການຜະລິດ ແບບສ່ວນບຸກຄົນ ຫຼື ເອກະຊົນ ໂດຍມີຈຸດປະສົງຫຼັກເພື່ອສະແຫວງຫາຜົນກໍາໄລ.[1][2] ການເຄື່ອນໄຫວຂອງເງິນທຶນແມ່ນມີຫຼັກການພື້ນຖານໃດຫນຶ່ງຂອງສັງຄົມ, ເປັນລະບົບທີ່ສາມາດຜະລິດກໍາໄລຫຼືມູນຄ່າສ່ວນເກີນໄດ້
ລັດທິທຶນນິຍົມ ເປັນລະບົບເສດຖະກິດ, ສັງຄົມ, ແລະ ການເມືອງ ທີ່ໄດ້ກາຍມາເປັນຮູບແບບທີ່ເດັ່ນໃນທົ່ວໂລກນັບຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ XVIII ເປັນຕົ້ນມາ[3] ເຊິ່ງໄດ້ຖືກກຳນົດໂດຍການເປັນເຈົ້າຂອງຊັບສິນແບບສ່ວນບຸກຄົນ ແລະ ການດໍາເນີນງານເພື່ອຜົນກຳໄລເຊິ່ງລັດທິທຶນນິຍົມນີ້ໄດ້ສ້າງຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ຄວາມກ້າວໜ້າທາງເຕັກໂນໂລຊີທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ, ແຕ່ກໍຍັງເປັນຫົວຂໍ້ຂອງການໂຕ້ຖຽງກັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງກ່ຽວກັບຜົນກະທົບຕໍ່ຄວາມສະເໝີພາບ ແລະ ສະຫວັດດີການສັງຄົມ.
ລະດັບການແຂ່ງຂັນ, ບົດບາດຂອງການແຊກແຊງ ແລະ ການຈັດການ, ແລະ ຂອບເຂດຂອງທຸລະກິດທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງໂດຍລັດແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຮູບແບບທຶນນິຍົມທີ່ແຕກຕ່າງກັນ.[4] ນັກເສດຖະສາດ, ນັກເສດຖະສາດການເມືອງ, ແລະ ນັກປະຫວັດສາດໄດ້ຮັບຮອງເອົາວິທີການວິເຄາະທີ່ແຕກຕ່າງກັນກ່ຽວກັບທຶນນິຍົມ ແລະ ຮັບຮູ້ຫຼາຍຮູບແບບຂອງທຶນນິຍົມໃນການປະຕິບັດ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ລວມມີທຶນນິຍົມຕະຫຼາດເສລີ, ທຶນນິຍົມສະຫວັດດີການ, ແລະ ທຶນນິຍົມຂອງລັດ, ເຊິ່ງແຕ່ລະອັນເນັ້ນໜັກເຖິງລະດັບການເພິ່ງພາອາໄສຕະຫຼາດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ທຸລະກິດທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງໂດຍລັດ, ແລະ ການເຊື່ອມໂຍງນະໂຍບາຍທາງສັງຄົມ. ລະດັບຄວາມເປັນເອກະລາດຂອງຕະຫຼາດສ່ວນບຸກຄົນ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຂອບເຂດຂອງສິດທິໃນຊັບສິນສ່ວນຕົວ, ແມ່ນເລື່ອງຂອງການເມືອງ ແລະ ນະໂຍບາຍ. ຫຼາຍລັດນຳໃຊ້ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າເສດຖະກິດທຶນນິຍົມປະສົມ, ຊຶ່ງໝາຍເຖິງການປະສົມປະສານຂອງອົງປະກອບທີ່ມີການວາງແຜນຈາກສູນກາງ ແລະ ຂັບເຄື່ອນໂດຍຕະຫຼາດ.[5]
ອ້າງອິງ
[ດັດແກ້]- ↑ "Capitalism" Archived 2016-08-27 at the Wayback Machine Oxford Dictionaries. "capitalism. an economic and political system in which a country’s trade and industry are controlled by private owners for profit, rather than by the state." Retrieved 4 January 2013.
- ↑ Chris Jenks. Core Sociological Dichotomies. "Capitalism, as a mode of production, is an economic system of manufacture and exchange which is geared toward the production and sale of commodities within a market for profit, where the manufacture of commodities consists of the use of the formally free labor of workers in exchange for a wage to create commodities in which the manufacturer extracts surplus value from the labor of the workers in terms of the difference between the wages paid to the worker and the value of the commodity produced by him/her to generate that profit." London, England, UK; Thousand Oaks, California, USA; New Delhi, India: SAGE. p. 383.
- ↑ Capitalism. Encyclopædia Britannica. 2006.
- ↑ Macmillan Dictionary of Modern Economics, 3rd Ed., 1986, p. 54.
- ↑ Stilwell, Frank. "Political Economy: the Contest of Economic Ideas." First Edition. Oxford University Press. Melbourne, Australia. 2002.