ໂບນເຊວິກ
ໂບນເຊວິກ (ລັດເຊຍ: большеви́к, IPA: [bəlʲʂɨˈvʲik], ມາຈາກຄຳວ່າ bolshinstvo ໝາຍເຖິງ "ກຸ່ມສຽງສ່ວນຫຼາຍ") ແມ່ນກຸ່ມການເມືອງຝ່າຍຊ້າຍຈັດ ແລະ ເປັນກຸ່ມທີ່ນິຍົມລັດທິມາກ ເຊິ່ງໄດ້ແຍກຕົວອອກມາຈາກພັກແຮງງານສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕລັດເຊຍໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ 2 ຂອງພັກໃນປີ ຄ.ສ 1903.[1]
.jpg)
ກຸ່ມໂບນເຊວິກໄດ້ຮັບການນຳພາໂດຍ ວະລາດິເມຍ ເລນິນ (Vladimir Lenin) ແລະ ອາເລັກຊານເດີ ບັອກດານອບ (Alexander Bogdanov). ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ກຸ່ມນີ້ໄດ້ກາຍເປັນພັກການເມືອງທີ່ກຳອຳນາດໃນລັດເຊຍພາຍຫຼັງໄຊຊະນະໃນ ການປະຕິວັດເດືອນຕຸລາ ປີ ຄ.ສ 1917, ແລະ ຕໍ່ມາໄດ້ປ່ຽນຊື່ເປັນ ພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ.[2] ໂບນເຊວິກແມ່ນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ເປັນກຳລັງຫຼັກໃນການເຜີຍແຜ່ລັດທິມາກ-ເລນິນໃນສະຕະວັດທີ 20.
ປະຫວັດສາດ
[ດັດແກ້]ການແຕກແຍກໃນປີ 1903
[ດັດແກ້]ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ 2 ຂອງພັກແຮງງານສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕລັດເຊຍ (RSDLP) ທີ່ຈັດຂຶ້ນຢູ່ບຣຸກແຊນ ແລະ ຕໍ່ມາຍ້າຍໄປລອນດອນໃນເດືອນສິງຫາ 1903, ໄດ້ເກີດມີການໂຕ້ຖຽງກັນຢ່າງຮຸນແຮງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງການຈັດຕັ້ງພັກ. ວະລາດິເມຍ ເລນິນ ສະເໜີໃຫ້ພັກເປັນອົງການຈັດຕັ້ງຂອງນັກປະຕິວັດມືອາຊີບທີ່ມີລະບຽບວິໄນສູງ, ເຊິ່ງສະມາຊິກຕ້ອງອຸທິດຕົນທັງໝົດໃຫ້ແກ່ພັກ. ໃນຂະນະທີ່ ຈູລຽດ ມາຕອບ (Julius Martov) ຕ້ອງການໃຫ້ພັກມີລັກສະນະເປີດກວ້າງ ແລະ ຮັບເອົາສະມາຊິກທີ່ພຽງແຕ່ເຫັນດີກັບແນວທາງຂອງພັກ ໂດຍບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເຂົ້າຮ່ວມກິດຈະກຳຢ່າງຕັ້ງໜ້າ.[3]
ໃນການລົງຄະແນນສຽງ, ກຸ່ມຂອງເລນິນໄດ້ຮັບຄະແນນສຽງສ່ວນຫຼາຍໃນບາງມະຕິທີ່ສຳຄັນ ເນື່ອງຈາກຜູ້ແທນບາງສ່ວນໄດ້ຍ່າງອອກຈາກກອງປະຊຸມ. ດັ່ງນັ້ນ, ກຸ່ມຂອງເລນິນຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ໂບນເຊວິກ (ແປວ່າ: ຜູ້ທີ່ເປັນສຽງສ່ວນຫຼາຍ) ແລະ ກຸ່ມຂອງມາຕອບຖືກເອີ້ນວ່າ ເມນເຊວິກ (Menshevik, ແປວ່າ: ຜູ້ທີ່ເປັນສຽງສ່ວນນ້ອຍ).[4]
ການປະຕິວັດປີ 1905
[ດັດແກ້]ໃນລະຫວ່າງການປະຕິວັດລັດເຊຍ 1905, ໂບນເຊວິກໄດ້ສະໜັບສະໜູນການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະ ການລຸກຮືຂຶ້ນດ້ວຍອາວຸດຕ້ານກັບລະບອບພະເຈົ້ານີໂກລາຍ II (Tsar Nicholas II). ໃນຂະນະທີ່ກຸ່ມເມນເຊວິກມັກຈະຮ່ວມມືກັບຊົນຊັ້ນກາງເພື່ອປະຕິຮູບປະເທດໄປສູ່ປະຊາທິປະໄຕທຶນນິຍົມກ່ອນ, ເລນິນໄດ້ໂຕ້ແຍ້ງວ່າ ຊົນຊັ້ນກຳມະກອນຕ້ອງຮ່ວມມືກັບຊາວນາເພື່ອຍຶດອຳນາດໂດຍກົງ, ດັ່ງທີ່ສະແດງອອກໃນໜັງສື "Two Tactics of Social-Democracy in the Democratic Revolution" (1905).[5]
ການປະຕິວັດເດືອນກຸມພາ ແລະ ການປະຕິວັດເດືອນຕຸລາ 1917
[ດັດແກ້]ຫຼັງຈາກທີ່ລະບອບກະສັດຖືກໂຄ່ນລົ້ມໃນ ການປະຕິວັດເດືອນກຸມພາ ປີ 1917, ລັດຖະບານຊົ່ວຄາວໄດ້ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນ. ເລນິນໄດ້ເດີນທາງກັບຄືນລັດເຊຍຈາກການລີ້ໄພ ແລະ ໄດ້ປະກາດ ວິທະຍານິພົນເດືອນເມສາ ເຊິ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ໂຄ່ນລົ້ມລັດຖະບານຊົ່ວຄາວ ແລະ ມອບອຳນາດທັງໝົດໃຫ້ແກ່ສະພາໂຊວຽດ (ສະພາຕົວແທນກຳມະກອນ ແລະ ຊາວນາ). ໂບນເຊວິກໄດ້ໃຊ້ຄຳຂວັນທີ່ວ່າ "ສັນຕິພາບ, ທີ່ດິນ, ແລະ ເຂົ້າຈີ່" (Peace, Land, and Bread) ເຊິ່ງດຶງດູດຄວາມນິຍົມຈາກມວນຊົນຢ່າງມະຫາສານ.[2]
ໃນເດືອນພະຈິກ (ເດືອນຕຸລາ ຕາມປະຕິທິນຈູລຽນເກົ່າ), ໂບນເຊວິກພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງ ເລອອນ ທຣອດສະກີ ປະທານຄະນະກຳມະການການທະຫານປະຕິວັດ, ໄດ້ນຳພາກອງກຳລັງປະກອບອາວຸດ "ກອງທັບແດງ" ເຂົ້າຍຶດສະຖານທີ່ສຳຄັນຕ່າງໆໃນນະຄອນຫຼວງ ເປໂຕຣກຣາດ ແລະ ຍຶດອຳນາດໄດ້ສຳເລັດໂດຍແທບຈະບໍ່ມີການນອງເລືອດໃນນະຄອນຫຼວງ, ເຫດການນີ້ເອີ້ນວ່າ ການປະຕິວັດເດືອນຕຸລາ.[1]
ສົງຄາມກາງເມືອງ ແລະ ການສ້າງຕັ້ງສະຫະພາບໂຊວຽດ
[ດັດແກ້]ຫຼັງຈາກຍຶດອຳນາດ, ບອນເຊວິກໄດ້ຖອນລັດເຊຍອອກຈາກສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີໜຶ່ງ ຜ່ານສົນທິສັນຍາເບຣດ-ລີຕອບ. ການຜູກຂາດອຳນາດຂອງພວກເຂົາໄດ້ນຳໄປສູ່ ສົງຄາມກາງເມືອງລັດເຊຍ (1918-1922) ລະຫວ່າງກອງທັບແດງ (ໂບນເຊວິກ) ແລະ ກອງທັບຂາວ (ກຸ່ມຕໍ່ຕ້ານໂບນເຊວິກ, ກຸ່ມນິຍົມກະສັດ ແລະ ກອງກຳລັງຕ່າງຊາດ). ໂບນເຊວິກໄດ້ຮັບໄຊຊະນະ ແລະ ໄດ້ປະກາດສ້າງຕັ້ງ ສະຫະພາບໂຊວຽດ ໃນວັນທີ 30 ທັນວາ 1922.[4]
ອຸດົມການທາງການເມືອງ
[ດັດແກ້]ໂບນເຊວິກຍຶດຖືອຸດົມການທີ່ຕໍ່ມາກາຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນໃນນາມ ລັດທິມາກ-ເລນິນ (Marxism-Leninism). ແນວຄິດຫຼັກປະກອບມີ:
- ພັກນຳໜ້າ (Vanguard Party): ເລນິນເຊື່ອວ່າຊົນຊັ້ນກຳມະກອນບໍ່ສາມາດສ້າງສະຕິທາງຊົນຊັ້ນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ, ຈຳເປັນຕ້ອງມີ "ພັກນຳໜ້າ" ທີ່ປະກອບດ້ວຍນັກປະຕິວັດມືອາຊີບເພື່ອນຳພາ ແລະ ໃຫ້ການສຶກສາແກ່ມວນຊົນ.[3]
- ສູນກາງປະຊາທິປະໄຕ (Democratic Centralism): ຫຼັກການບໍລິຫານພັກທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ສະມາຊິກອະພິປາຍ ແລະ ໂຕ້ຖຽງກັນໄດ້ຢ່າງເສລີພາຍໃນພັກ, ແຕ່ເມື່ອມີການລົງມະຕິແລ້ວ ສະມາຊິກທຸກຄົນຕ້ອງປະຕິບັດຕາມມະຕິນັ້ນຢ່າງເຄັ່ງຄັດ.
- ຜະເດັດການຊົນຊັ້ນກຳມະຊີບ (Dictatorship of the Proletariat): ການໃຊ້ກົນໄກລັດເພື່ອປາບປາມຊົນຊັ້ນນາຍທຶນ ແລະ ປ້ອງກັນການລຸກຮືຂຶ້ນຂອງກຸ່ມຕໍ່ຕ້ານການປະຕິວັດ ໃນໄລຍະຂ້າມຜ່ານໄປສູ່ສັງຄົມກອມມູນິດ.[1]
ການປ່ຽນຊື່ພັກ
[ດັດແກ້]ຕະຫຼອດໄລຍະປະຫວັດສາດ, ກຸ່ມໂບນເຊວິກໄດ້ມີການປ່ຽນຊື່ພັກຫຼາຍຄັ້ງ:
- ຄ.ສ 1903: ກຸ່ມໂບນເຊວິກໃນ ພັກແຮງງານສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕລັດເຊຍ (RSDLP)
- ຄ.ສ 1912: ແຍກຕົວອອກມາເປັນພັກເອກະລາດໃນຊື່ ພັກແຮງງານສັງຄົມປະຊາທິປະໄຕລັດເຊຍ (ໂບນເຊວິກ) - RSDLP(b)
- ຄ.ສ 1918: ປ່ຽນຊື່ເປັນ ພັກກອມມູນິດລັດເຊຍ (ໂບນເຊວິກ) - RCP(b)
- ຄ.ສ 1925: ປ່ຽນຊື່ເປັນ ພັກກອມມູນິດລັດເຊຍທັງປວງ (ໂບນເຊວິກ) - AUCP(b)
- ຄ.ສ 1952: ໃນສະໄໝຂອງສະຕາລິນ, ຄຳວ່າ "ໂບນເຊວິກ" ໄດ້ຖືກຕັດອອກ ແລະ ພັກໄດ້ຖືກປ່ຽນຊື່ເປັນ ພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ (CPSU) ຈົນເຖິງການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດໃນປີ 1991.[6]
ບຸກຄົນສຳຄັນ
[ດັດແກ້]- ວະລາດິເມຍ ເລນິນ (Vladimir Lenin) - ຜູ້ນຳສູງສຸດ ແລະ ຜູ້ກໍ່ຕັ້ງກຸ່ມບອນເຊວິກ.
- ເລອອນ ໂຕຣດສະກີ (Leon Trotsky) - ຜູ້ນຳກອງທັບແດງ (ເຂົ້າຮ່ວມກັບບອນເຊວິກໃນປີ 1917).
- ໂຈເຊັບ ສະຕາລິນ (Joseph Stalin) - ເລຂາທິການທົ່ວໄປຂອງພັກ ແລະ ຜູ້ນຳສະຫະພາບໂຊວຽດຕໍ່ຈາກເລນິນ.
- ເລບ ຄາເມເນບ (Lev Kamenev) - ໜຶ່ງໃນຜູ້ນຳລະດັບສູງໃນຍຸກທຳອິດ.
- ກຣີກໍຣີ ຊີໂນວຽບ (Grigory Zinoviev) - ປະທານອົງການກອມມູນິດສາກົນ (Comintern).
- ນິໂຄໄລ ບູຄາຣິນ (Nikolai Bukharin) - ນັກທິດສະດີຄົນສຳຄັນຂອງພັກ.
ເບິ່ງເພີ່ມເຕີມ
[ດັດແກ້]ເອກະສານອ້າງອີງ
[ດັດແກ້]- 1 2 3 Pipes, Richard (1990). The Russian Revolution. Vintage Books. pp. 347–349. ISBN 978-0679736608.
- 1 2 Figes, Orlando (1996). A People's Tragedy: The Russian Revolution: 1891–1924. Penguin Books. pp. 150–152. ISBN 978-0140243642.
- 1 2 Service, Robert (2000). Lenin: A Biography. Harvard University Press. pp. 154–156. ISBN 978-0674008281.
- 1 2 Fitzpatrick, Sheila (2017). The Russian Revolution. Oxford University Press. pp. 28–30. ISBN 978-0198806707.
- ↑ Lenin, V. I. (1905). Two Tactics of Social-Democracy in the Democratic Revolution. Foreign Languages Press. pp. 12–15.
- ↑ Tucker, Robert C. (1990). Stalin in Power: The Revolution from Above, 1928-1941. W. W. Norton & Company. pp. 50–52. ISBN 978-0393308693.
ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດລັດເຊຍ ໝວດໝູ່:ສະຫະພາບໂຊວຽດ ໝວດໝູ່:ພັກການເມືອງທີ່ກໍ່ຕັ້ງໃນປີ 1903 ໝວດໝູ່:ລັດທິມາກ-ເລນິນ