ເປເຣສໂຕຣຍກາ

ເປເຣສໂຕຣຍກາ (ລັດເຊຍ: Перестройка; ແປວ່າ "ການປັບໂຄງສ້າງ" ຫຼື "ການປະຕິຮູບ") ແມ່ນຂະບວນການເຄື່ອນໄຫວທາງການເມືອງ ແລະ ທາງເສດຖະກິດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນພັກກອມມູນິດແຫ່ງສະຫະພາບໂຊວຽດ (CPSU) ໃນຊ່ວງກາງຫາທ້າຍທົດສະວັດທີ 1980 ^[1]. ນະໂຍບາຍນີ້ມີຄວາມຕິດພັນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນກັບ ມິຮາອີວ ກໍບາຊອບ (Mikhail Gorbachev) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ນຳຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດໃນເວລານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເປເຣສໂຕຣຍ ກາ" ໝາຍເຖິງການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງທາງເສດຖະກິດ ແລະ ລະບົບການເມືອງຂອງໂຊວຽດ ເຊິ່ງມັກຈະຖືກນຳມາປະຕິບັດຄວບຄູ່ກັບນະໂຍບາຍ "ກລາດສະນອດ" (Glasnost) ທີ່ໝາຍເຖິງຄວາມໂປ່ງໃສ ຫຼື ການເປີດກວ້າງທາງສັງຄົມ.

ເປົ້າໝາຍເບື້ອງຕົ້ນຂອງເປເຣສໂຕຣຍກາ ບໍ່ແມ່ນການຍົກເລີກລະບົບສັງຄົມນິຍົມ, ແຕ່ເປັນການປັບປຸງລະບົບໃຫ້ມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂຶ້ນ ເພື່ອແກ້ໄຂບັນຫາການຢຸດສະຫງັກທາງເສດຖະກິດ ແລະ ປັບຕົວເຂົ້າກັບໂລກຍຸກສະໄໝໃໝ່. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ນະໂຍບາຍດັ່ງກ່າວໄດ້ນຳໄປສູ່ຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ຄາດຄິດ ຄືການສູນເສຍອຳນາດຄວບຄຸມຂອງລັດຖະບານກາງ, ວິກິດການທາງເສດຖະກິດທີ່ຮ້າຍແຮງກວ່າເກົ່າ, ແລະ ໃນທີ່ສຸດກໍກາຍເປັນໜຶ່ງໃນປັດໄຈຫຼັກທີ່ນຳໄປສູ່ການລົ້ມສະຫຼາຍຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ໃນທ້າຍປີ 1991 ^[2].

ຄວາມເປັນມາ ແລະ ສາເຫດຂອງການປະຕິຮູບ

ກ່ອນການຂຶ້ນກຳອຳນາດຂອງ ມິຮາອິວ ກໍບາຊອບ ໃນເດືອນມີນາ 1985, ສະຫະພາບໂຊວຽດໄດ້ຜ່ານໄລຍະເວລາທີ່ເອີ້ນວ່າ "ຍຸກແຫ່ງການຢຸດສະຫງັກ" (Era of Stagnation) ເຊິ່ງເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນໃນສະໄໝການນຳຂອງ ທ່ານ ເລໂອນິດ ແບລັຈເນັບ (Leonid Brezhnev) ^[3].

ບັນຫາທາງເສດຖະກິດລວມສູນ: ເສດຖະກິດແບບວາງແຜນລວມສູນ (Command economy) ຂອງໂຊວຽດເລີ່ມສະແດງຄວາມອ່ອນແອ. ການຈັດສັນຊັບພະຍາກອນທີ່ບໍ່ມີປະສິດທິພາບ, ການຂາດການປະດິດສ້າງທາງເຕັກໂນໂລຊີ, ແລະ ຄຸນນະພາບສິນຄ້າອຸປະໂພກບໍລິໂພກທີ່ຕໍ່າ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ມາດຕະຖານການດຳລົງຊີວິດຂອງປະຊາຊົນຫຼຸດລົງຢ່າງຊັດເຈນ ເມື່ອທຽບກັບບັນດາປະເທດທຶນນິຍົມຕາເວັນຕົກ.
ພາລະລາຍຈ່າຍທາງທະຫານ: ສະຫະພາບໂຊວຽດຕ້ອງແບກຮັບພາລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍມະຫາສານໃນສົງຄາມເຢັນ, ໂດຍສະເພາະການແຂ່ງຂັນສະສົມອາວຸດກັບສະຫະລັດອາເມຣິກາ ແລະ ການເຮັດສົງຄາມໂຊວຽດ-ອັຟການິສະຖານທີ່ແກ່ຍາວ.

ເມື່ອກໍບາຊອບກາຍເປັນເລຂາທິການໃຫຍ່ຂອງພັກກອມມູນິດສະຫະພາບໂຊວຽດ ດ້ວຍໄວພຽງ 54 ປີ, ທ່ານຈຶ່ງເຫັນຄວາມຈຳເປັນຮີບດ່ວນທີ່ຕ້ອງມີການ "ປັບໂຄງສ້າງ" ເພື່ອຮັກສາສະຖານະພາບການເປັນມະຫາອຳນາດຂອງປະເທດໄວ້.

ການປະຕິຮູບທາງເສດຖະກິດ

ເປເຣສໂຕຣຍກາ ໄດ້ພະຍາຍາມແນະນຳອົງປະກອບບາງຢ່າງຂອງເສດຖະກິດຕະຫຼາດເຂົ້າສູ່ລະບົບສັງຄົມນິຍົມຂອງໂຊວຽດ ໂດຍຜ່ານການອອກກົດໝາຍປະຕິຮູບທີ່ສຳຄັນຫຼາຍສະບັບໃນຊ່ວງປີ 1987 ຫາ 1988 ^[4]:

ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍວິສາຫະກິດຂອງລັດ (Law on State Enterprises, 1987): ກົດໝາຍສະບັບນີ້ອະນຸຍາດໃຫ້ວິສາຫະກິດຂອງລັດມີສິດອຳນາດໃນການຕັດສິນໃຈຫຼາຍຂຶ້ນວ່າຈະຜະລິດສິນຄ້າປະເພດໃດ ໂດຍອີງໃສ່ຄວາມຕ້ອງການຂອງລູກຄ້າ ແທນທີ່ຈະລໍຖ້າແຕ່ຄຳສັ່ງຈາກອົງການວາງແຜນຂອງລັດ (Gosplan). ໂຮງງານຕ້ອງສາມາດຫາລາຍໄດ້ກຸ້ມຕົນເອງ (Self-financing).
ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສະຫະກອນ (Law on Cooperatives, 1988): ນີ້ແມ່ນການປ່ຽນແປງທີ່ຮາກຖານທີ່ສຸດ ເພາະມັນເປັນຄັ້ງທຳອິດນັບຕັ້ງແຕ່ນະໂຍບາຍເສດຖະກິດໃໝ່ (NEP) ຂອງ ວະລາດິເມຍ ເລນິນ ໃນຊຸມປີ 1920 ທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ປະຊາຊົນສາມາດເປັນເຈົ້າຂອງທຸລະກິດເອກະຊົນໄດ້ໃນຮູບແບບຂອງ "ສະຫະກອນ".

ການປະຕິຮູບທາງການເມືອງ

ເຖິງແມ່ນວ່າເປົ້າໝາຍຫຼັກຂອງເປເຣສໂຕຣຍກາແມ່ນການຟື້ນຟູເສດຖະກິດ, ແຕ່ກໍບາຊອບຮັບຮູ້ວ່າ ການປະຕິຮູບເສດຖະກິດຈະບໍ່ມີທາງສຳເລັດຫາກປາສະຈາກການປ່ຽນແປງທາງການເມືອງ ເນື່ອງຈາກການຕໍ່ຕ້ານຈາກກຸ່ມອະນຸລັກນິຍົມພາຍໃນພັກເອງ ^[3].

ການຫັນເປັນປະຊາທິປະໄຕ: ກໍບາຊອບໄດ້ນຳສະເໜີແນວຄວາມຄິດ Demokratizatsiya ໂດຍລະບົບການເລືອກຕັ້ງຖືກດັດແປງໃຫ້ມີຜູ້ສະໝັກຫຼາຍຄົນ (Multi-candidate elections) ໃນການເລືອກຕັ້ງທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ລະດັບຊາດ.
ການສ້າງຕັ້ງລັດຖະສະພາໃໝ່: ໃນປີ 1989, ໄດ້ມີການຈັດຕັ້ງສະພາຜູ້ແທນປະຊາຊົນ (Congress of People's Deputies) ເຊິ່ງເປັນອົງການນິຕິບັນຍັດຊຸດໃໝ່. ໃນສະພານີ້ ມີການໂຕ້ຖຽງທາງການເມືອງຢ່າງເປີດເຜີຍຜ່ານການຖ່າຍທອດສົດທາງໂທລະພາບ.

ຜົນກະທົບທີ່ບໍ່ຄາດຄິດ ແລະ ການລົ້ມສະຫຼາຍ

ແທນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເສດຖະກິດເຂັ້ມແຂງຂຶ້ນຕາມຄວາມຄາດຫວັງ, ເປເຣສໂຕຣຍກາກັບນຳໄປສູ່ຄວາມວຸ້ນວາຍຢ່າງໜັກໜ່ວງໃນຊ່ວງປີ 1989–1991 ^[4]:

ວິກິດການເສດຖະກິດຂັ້ນຮຸນແຮງ: ການຮື້ຖອນລະບົບແຜນການລວມສູນເກົ່າ ກ່ອນທີ່ກົນໄກຕະຫຼາດອິດສະຫຼະໃໝ່ຈະເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງສົມບູນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຊ່ອງຫວ່າງທາງເສດຖະກິດ. ລະບົບຕ່ອງໂສ້ການຜະລິດຂາດສະບັ້ນ, ເກີດໄພເງິນເຟີ້ຢ່າງໜັກ, ແລະ ບັນຫາສິນຄ້າອຸປະໂພກ-ບໍລິໂພກຂາດແຄນຈົນເຖິງຂັ້ນວິກິດ.
ການຕື່ນຕົວຂອງລັດທິຊາດນິຍົມ: ຍ້ອນນະໂຍບາຍກລາດສະນອດທີ່ໃຫ້ເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ, ບວກກັບຄວາມອ່ອນແອຂອງລັດຖະບານກາງ, ສາທາລະນະລັດຕ່າງໆພາຍໃນສະຫະພາບໂຊວຽດ (ໂດຍສະເພາະລັດບານຕິກເຊັ່ນ: ແອັດສະໂຕນີ, ລັດເວຍ, ລິດຕົວນີ) ໄດ້ເລີ່ມປະທ້ວງຮຽກຮ້ອງເອກະລາດ.
ການລັດຖະປະຫານປີ 1991: ກຸ່ມຄອມມູນິດຝ່າຍຂວາຈັດ (Hardliners) ໄດ້ພະຍາຍາມກໍ່ລັດຖະປະຫານເພື່ອຢຶດອຳນາດຈາກກໍບາຊອບໃນເດືອນສິງຫາ 1991 ແຕ່ລົ້ມເຫຼວ. ເຫດການນີ້ໄດ້ທຳລາຍອຳນາດສູນກາງຂອງໂຊວຽດຢ່າງສິ້ນເຊີງ ແລະ ນຳໄປສູ່ການປະກາດຍຸບເລີກສະຫະພາບໂຊວຽດຢ່າງເປັນທາງການໃນວັນທີ 26 ທັນວາ 1991.

ມໍລະດົກ

ມໍລະດົກຂອງເປເຣສໂຕຣຍກາ ມີການຕີລາຄາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ:

ໃນທັດສະນະຂອງຊາວຕາເວັນຕົກ: ນະໂຍບາຍນີ້ຖືກຍົກຍ້ອງວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຊ່ວຍຢຸດຕິສົງຄາມເຢັນຢ່າງສັນຕິ, ເປີດປະຕູສູ່ການລົ້ມລົງຂອງກຳແພງເບີລິນ ແລະ ນຳເອົາເສລີພາບມາສູ່ບັນດາປະເທດໃນເອີຣົບຕາເວັນອອກ ^[2].
Clean ໃນທັດສະນະຂອງຊາວລັດເຊຍຈຳນວນຫຼາຍ: ເປເຣສໂຕຣຍກາ ມັກຈະຖືກມອງໃນແງ່ລົບວ່າເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງຄວາມວຸ້ນວາຍ, ການປະສົບໄພພິບັດທາງເສດຖະກິດໃນຊຸມປີ 1990 ແລະ ການສູນເສຍສະຖານະພາບການເປັນມະຫາອຳນາດຂອງໂລກ ^[5].

ເອກະສານອ້າງອີງ

↑ Gorbachev, Mikhail (1987). Perestroika: New Thinking for Our Country and the World. Harper & Row. ISBN 978-0060390858. {{cite book}}: Check |isbn= value: ຕົວກວດສອບ (checksum) (help)
1 2 Brown, Archie (1996). The Gorbachev Factor. Oxford University Press. ISBN 978-0192880529.
1 2 Taubman, William (2017). Gorbachev: His Life and Times. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0393647013.
1 2 Kotkin, Stephen (2001). Armageddon Averted: The Soviet Collapse, 1970-2000. Oxford University Press. ISBN 978-0192802453.
↑ Sakwa, Richard (1990). Gorbachev and His Reforms, 1985–1990. Prentice-Hall. ISBN 978-0133622604. {{cite book}}: Check |isbn= value: ຕົວກວດສອບ (checksum) (help)

ເບິ່ງຕື່ມ

ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດສະຫະພາບໂຊວຽດ ໝວດໝູ່:ປະຫວັດສາດເສດຖະກິດ ໝວດໝູ່:ຄຳສັບພາສາລັດເຊຍ

[gorbachev1987-1] Gorbachev, Mikhail (1987). Perestroika: New Thinking for Our Country and the World. Harper & Row. ISBN 978-0060390858. {{cite book}}: Check |isbn= value: ຕົວກວດສອບ (checksum) (help)

[brown1996-2] 1 2 Brown, Archie (1996). The Gorbachev Factor. Oxford University Press. ISBN 978-0192880529.

[taubman2017-3] 1 2 Taubman, William (2017). Gorbachev: His Life and Times. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0393647013.

[kotkin2001-4] 1 2 Kotkin, Stephen (2001). Armageddon Averted: The Soviet Collapse, 1970-2000. Oxford University Press. ISBN 978-0192802453.

[sakwa1990-5] Sakwa, Richard (1990). Gorbachev and His Reforms, 1985–1990. Prentice-Hall. ISBN 978-0133622604. {{cite book}}: Check |isbn= value: ຕົວກວດສອບ (checksum) (help)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]