ເຈນ ກູດດອລ໌
| ຂໍ້ມູນນັກວິທະຍາສາດ | |
|---|---|
| |
| ຊື່ | ເຈນ ກູດດອລ໌ |
| ຊື່ເບື້ອງຕົ້ນ | |
| ວັນເດືອນປີເກີດ | 3 ເມສາ ຄ.ສ. 1934 |
| ສະຖານທີ່ເກີດ | ລອນດອນ ອັງກິດ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ |
| ວັນເສຍຊີວິດ | 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2025 (91 ປີ) |
| ສະຖານທີ່ເສຍຊີວິດ | ລອສແອນເຈລິສ ລັດແຄລິຟໍເນຍ ສະຫະລັດ |
| ສັນຊາດ | |
| ຂອບເຂດການຄົ້ນຄ້ວາ | |
| ສະຖານທີ່ທຸລະກຳ / ຮັບວຽກ | |
| ການສຶກສາທີ່ສຳເລັດ | |
| ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນ | ການສຶກສາຄົ້ນຄວ້າຊີມແປນຊີ ການອະນຸລັກ ສະຫວັດດີການສັດ |
| ລາງວັນ | |
| ເວັບໄຊ/ອີເມວ | |
ເດມ ວາເລຣີ ເຈນ ໂມຣີສ ກູດດອລ໌ (Dame Valerie Jane Morris Goodall) ( née Morris-Goodall ; 3 ເດືອນເມສາ 1934 1 ເດືອນຕຸລາ 2025) ເປັນນັກຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບລິງ ຊາວອັງກິດ ແລະ ນັກມານຸດວິທະຍາ[1] . ຖືວ່າເປັນຜູ້ບຸກເບີກທາງດ້ານພຶດຕິກຳວິທະຍາຂອງໄພຣເມດ, ແລະຖືກພັນລະນາໂດຍສື່ຕີພິມວ່າເປັນ "ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານ ຊິມປາຊີ ທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງໂລກ", ນາງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີທີ່ສຸດເປັນເວລາຫຼາຍກວ່າຫົກທົດສະວັດກ່ຽວກັບ ການຄົ້ນຄວ້າ ພາກສະໜາມກ່ຽວກັບຊີວິດສັງຄົມ ແລະຄອບຄົວຂອງລິງຊິມປານຊີ ໃນ ຊຸມຊົນ Kasakela chimpanzee ທີ່ ອຸທະຍານແຫ່ງຊາດ Gombe Stream ໃນປະເທດ Tanzania. [2] [3] [4] ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1960, ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນໍາຂອງນັກຊ່ຽວຊານດ້ານສັດຕະວະແພດ Louis Leakey, ການຄົ້ນຄວ້າຂອງ ນາງກູດດອລ໌ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າລິງຊິມປາຊີມີຄຸນລັກສະນະຫລາກໆຫຼາຍຢ່າງກັບມະນຸດ, ເຊັ່ນ ການໃຊ້ເຄື່ອງມື, ມີອາລົມທີ່ສັບສົນ, ສ້າງ ຄວາມຜູກພັນທາງສັງຄົມ ທີ່ຍືນຍົງ, ມີສ່ວນຮ່ວມໃນສົງຄາມແບບດຈັດຕັ້ງ, ແລະການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ຈາກຮຸ່ນສູ່ຮຸ່ນ ເຊິ່ງໄດ້ນິຍາທັດສະນະດັ້ງເດີມຄືນກ່ຽວກັບວ່າມະນຸດແຕກຕ່າງຈາກສັດປະເພດອື່ນໆ. [5]
ໃນປີ 1965 Goodall ໄດ້ຮັບປະລິນຍາເອກດ້ານສຶກສາກ່ຽວກັບພຶດຕິກຳຂອງສັດຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລ Cambridge . ໃນຊຸມປີ 1960 Goodall ໄດ້ຕີພິມຫລາຍບົດຄວາມກ່ຽວກັບການຄົ້ນຄວ້າຂອງນາງຢູ່ໃນປະເທດ Tanzania, ລວມທັງຊຸດຂອງບົດຄວາມໃນວາລະສານ National Geographic. ປຶ້ມຫົວທໍາອິດຂອງນາງ ການສຶກສາທີ່ຍາວນານ, In Shadow of Man (1971), ຕໍ່ມາໄດ້ຖືກແປເປັນ 48 ພາສາ. ນາງໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ສະຖາບັນ Jane Goodall ໃນ 1977 ເພື່ອສົ່ງເສີມ ການອະນຸລັກສັດປ່າ, ຕາມດ້ວຍໂປຣແກຣມຊາວຫນຸ່ມ Roots & Shoots ໃນປີ 1991, ເຊິ່ງໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ເປັນເຄືອຂ່າຍທົ່ວໂລກ. Goodall ຍັງໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ເຂດປ່າສະຫງວນສັດປ່າ ແລະ ໂຄງການ ປູກປ່າຄືນໃໝ່ ໃນອາຟຣິກາ ແລະ ໄດ້ເຄມເປນສຳລັບ ການປະຕິບັດຕໍ່ສັດທີ່ມີຈັນຍາບັນ ໃນ ການທົດລອງສັດ, ການລ້ຽງສັດ ແລະ ການຈັບສັດ. Goodall ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງເປັນ ຜູ້ສົ່ງສານສັນຕິພາບຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ໃນປີ 2002, ແລະໄດ້ແນະນໍາອົງການຕ່າງໆເຊັ່ນ Save the Chimps ແລະ ສະມາຄົມສໍາລັບການປົກປັກຮັກສາເຄືອຂ່າຍໃຕ້ດິນ .
ຕະຫຼອດອາຊີບຂອງນາງ Goodall ຂຽນປື້ມ 32 ເຫຼັ້ມ, ໃນນັ້ນ 15 ເຫຼັ້ມແມ່ນສໍາລັບເດັກນ້ອຍ, ແລະເປັນຫົວຂໍ້ຂອງຮູບເງົາຫຼາຍກວ່າ 40 ເລື່ອງ. ນາງຍັງຄົງເປັນຄູສອນຢ່າງຫ້າວຫັນ, ເດີນທາງຢ່າງກວ້າງຂວາງເພື່ອສົ່ງເສີມການອະນຸລັກ ແລະ ການປະຕິບັດດ້ານສະພາບອາກາດ . Goodall ເປັນສະມາຊິກກຽດຕິຍົດຂອງ ສະພາອະນາຄົດໂລກ. ພ້ອມກັບກຽດສັກສີອື່ນໆ, ນາງເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບ ຫຼຽນ Hubbard ຂອງ ສະມາຄົມ National Geographic Society, ລາງວັນ Kyoto, ລາງວັນ Templeton ແລະ ຫຼຽນປະທານາທິບໍດີ ສະຫະລັດ. ໃນປີ 2003 ນາງໄດ້ຖືກແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນ ຜູ້ບັນຊາການອົງການຈັດຕັ້ງຂອງຈັກກະພັດອັງກິດ ໂດຍ Queen Elizabeth II . ນາງ Goodall ໄດ້ຮັບໃຊ້ຢູ່ໃນຄະນະບໍລິຫານງານຂອງ Nonhuman Rights Project ຕັ້ງແຕ່ປີ 2022 ຈົນເຖິງເວລານາງເສຍຊີວິດ. [6] [7]
- ↑ Holloway, M. (1997) Profile: Jane Goodall – Gombe's Famous Primate, Scientific American 277(4), 42–44.
- ↑ "Jane Goodall, famed primatologist who discovered chimpanzee tool use, dies at 91".
{{cite news}}:|archive-url=requires|archive-date=(help);|archive-url=requires|url=(help) - ↑ Greenfield, Patrick; Weston, Phoebe; Horton, Helena (2 October 2025). "'A remarkable ability to inspire': global tributes pour in for Jane Goodall". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2 October 2025.
- ↑ Dalton, Jane (2 October 2025). "Jane Goodall, pioneering chimpanzee expert, dies aged 91". The Independent. Retrieved 2 October 2025.
- ↑ "Jane Goodall, the gentle disrupter whose research on chimpanzees redefined what it meant to be human".
{{cite news}}:|archive-url=requires|archive-date=(help);|archive-url=requires|url=(help) - ↑ Cohen, Rebecca; Mullen, Austin; Bush, Evan; Madani, Doha (1 October 2025). "Jane Goodall, renowned chimpanzee researcher and animal advocate, dies at 91". NBC News. Retrieved 1 October 2025.
- ↑ "Jane Goodall, Board Member". Nonhuman Rights Project. Retrieved 13 November 2022.