ອຳນາດອະທິປະໄຕ
 ປົກປຶ້ມ "Leviathan" (1651) ຂອງ ໂທມັສ ຮອບສ໌ ເຊິ່ງພັນລະນາເຖິງອຳນາດສູງສຸດຂອງລັດ | |
| ຊື່ທ້ອງຖິ່ນ | Sovereignty |
|---|---|
| ລັກສະນະສຳຄັນ | ອຳນາດສູງສຸດໃນການປົກຄອງລັດ ໂດຍປາສະຈາກການແຊກແຊງຈາກພາຍນອກ |
| ຕົວຢ່າງປະເທດ | ອະທິປະໄຕທາງດິນແດນ ອະທິປະໄຕທາງການເມືອງ ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ |
ອຳນາດອະທິປະໄຕ (ອັງກິດ: Sovereignty) ແມ່ນອຳນາດສູງສຸດ ແລະ ເດັດຂາດໃນການປົກຄອງ ລັດ ໂດຍບໍ່ຂຶ້ນກັບອຳນາດຂອງລັດອື່ນ ຫຼື ອົງການຈັດຕັ້ງພາຍນອກ. ມັນແມ່ນອົງປະກອບທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຄວາມເປັນລັດເອກະລາດ ເຊິ່ງກວມເອົາສິດທິອັນຊອບທຳໃນການຕັດສິນບັນຫາພາຍໃນ, ການອອກກົດໝາຍ, ການຮັກສາຄວາມສະຫງົບ ແລະ ການດຳເນີນຄວາມສຳພັນກັບຕ່າງປະເທດ.[1]
ໃນທາງລັດຖະສາດ ແລະ ກົດໝາຍສາກົນ, ອຳນາດອະທິປະໄຕແມ່ນຫົວໃຈຫຼັກຂອງ ລະບົບລັດສຟາເລຍ ທີ່ຢຶດຖືຫຼັກການທີ່ວ່າ ແຕ່ລະລັດມີສິດອຳນາດພຽງຜູ້ດຽວເໜືອດິນແດນຂອງຕົນ.
ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ
[ດັດແກ້]ແນວຄິດກ່ຽວກັບອຳນາດອະທິປະໄຕ ມີວິວັດທະນາການມາແຕ່ສະໄໝບູຮານ ແຕ່ເລີ່ມມີຄວາມຊັດເຈນຂຶ້ນໃນ ຍຸກແຫ່ງຄວາມຮູ້ແຈ້ງ (Age of Enlightenment):
- ສົນທິສັນຍາວෙສຟາເລຍ (1648): ຖືເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງແນວຄິດອະທິປະໄຕສະໄໝໃໝ່ ເຊິ່ງກຳນົດວ່າລັດຕ່າງໆ ບໍ່ຄວນແຊກແຊງກິດຈະການພາຍໃນຂອງກັນ ແລະ ກັນ.
- ຊອງ ໂບແດງ (Jean Bodin): ນັກປັດຊະຍາຝຣັ່ງ ໄດ້ນິຍາມວ່າ ອຳນາດອະທິປະໄຕຄື "ອຳນາດສູງສຸດ, ເດັດຂາດ ແລະ ຖາວອນ" ຂອງລັດ.
- ໂທມັສ ຮອບສ໌ (Thomas Hobbes): ສະເໜີວ່າ ປະຊາຊົນຕ້ອງມອບອຳນາດໃຫ້ຜູ້ປົກຄອງ (ລັດ) ເພື່ອຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ.[2]
ປະເພດ ແລະ ມິຕິຂອງອຳນາດອະທິປະໄຕ
[ດັດແກ້]ອຳນາດອະທິປະໄຕ ສາມາດຈຳແນກອອກເປັນຫຼາຍມິຕິ ດັ່ງນີ້:
1. ອະທິປະໄຕພາຍໃນ (Internal Sovereignty)
[ດັດແກ້]ໝາຍເຖິງ ອຳນາດສູງສຸດຂອງລັດໃນການຄວບຄຸມ ແລະ ບໍລິຫານກິດຈະການພາຍໃນເຂດແດນຂອງຕົນ ປະກອບດ້ວຍ:
- ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ: ການອອກກົດໝາຍບັງຄັບໃຊ້.
- ອຳນາດບໍລິຫານ: ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນະໂຍບາຍສາທາລະນະ.
- ອຳນາດຕຸລາການ: ການຕັດສິນຄະດີຄວາມຕ່າງໆ.
- ການຜູກຂາດການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ: ລັດເປັນຜູ້ດຽວທີ່ມີສິດໃຊ້ກຳລັງ (ຕຳຫຼວດ, ທະຫານ) ຢ່າງຖືກກົດໝາຍ.
2. ອະທິປະໄຕພາຍນອກ (External Sovereignty)
[ດັດແກ້]ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນເອກະລາດຈາກການຄວບຄຸມຂອງລັດອື່ນ ແລະ ການໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກປະຊາຄົມໂລກ. ລັດທີ່ມີອະທິປະໄຕພາຍນອກ ມີສິດໃນການ:
- ເຮັດສົນທິສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ.
- ປະກາດສົງຄາມ ຫຼື ສັນຕິພາບ.
- ເຂົ້າຮ່ວມອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ (ເຊັ່ນ: ສະຫະປະຊາຊາດ, ອາຊຽນ).
3. ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ (Popular Sovereignty)
[ດັດແກ້]ແມ່ນແນວຄິດທີ່ວ່າ ຄວາມຊອບທຳຂອງລັດ ມາຈາກຄວາມຍິນຍອມຂອງປະຊາຊົນ. ໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ, ປະຊາຊົນແມ່ນເຈົ້າຂອງອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ໃຊ້ອຳນາດນັ້ນຜ່ານທາງຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.[3]
ອຳນາດອະທິປະໄຕ ໃນ ສປປ ລາວ
[ດັດແກ້]ສຳລັບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ການປົກປ້ອງອຳນາດອະທິປະໄຕ ແມ່ນພາລະກິດລະດັບຊາດ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດຍາດເອົາເອກະລາດມາໄດ້ໃນປີ 1975.
- ການຮັບຮອງໃນລັດຖະທຳມະນູນ:
- ມາດຕາ 1: ລະບຸວ່າ ສປປ ລາວ ເປັນ "ປະເທດເອກະລາດ ທີ່ມີ ອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ຜືນແຜ່ນດິນອັນຄົບຖ້ວນ ລວມທັງນ່ານນ້ຳ ແລະ ນ່ານຟ້າ".
- ມາດຕາ 2: ຢືນຢັນຫຼັກການ ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ ວ່າ "ລັດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແມ່ນລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ. ອຳນາດທັງໝົດ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ, ໂດຍປະຊາຊົນ ແລະ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ".[4]
- ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດ:
ລາວຢຶດໝັ້ນໃນນະໂຍບາຍ "ສັນຕິພາບ, ເອກະລາດ, ມິດຕະພາບ ແລະ ການຮ່ວມມື" ໂດຍເນັ້ນການເຄົາລົບອະທິປະໄຕເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ, ບໍ່ແຊກແຊງກິດຈະການພາຍໃນ ແລະ ແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂດຍສັນຕິວິທີ.
ສິ່ງທ້າທາຍໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
[ດັດແກ້]ໃນຍຸກ ໂລກາພິວັດ (Globalization), ແນວຄິດເລື່ອງອຳນາດອະທິປະໄຕແບບເດັດຂາດ ກຳລັງຖືກທ້າທາຍຈາກ:
- ກົດໝາຍສາກົນ ແລະ ສິດທິມະນຸດ: ບາງຄັ້ງອະທິປະໄຕຂອງລັດອາດຖືກຈຳກັດ ຫາກມີການລະເມີດສິດທິມະນຸດຢ່າງຮຸນແຮງ (ຫຼັກການ R2P).
- ການຮ່ວມມືລະດັບພາກພື້ນ: ການເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການເຊັ່ນ ສະຫະພາບເອີຣົບ ຫຼື ປະຊາຄົມອາຊຽນ ເຮັດໃຫ້ລັດຕ້ອງແບ່ງປັນອຳນາດການຕັດສິນໃຈບາງຢ່າງຮ່ວມກັນ.
ອ້າງອີງ
[ດັດແກ້]- ↑ "Sovereignty". Encyclopedia Britannica. ຄົ້ນຫາເມື່ອ 2026-01-27.
- ↑ Philpott, Daniel (2001). Revolutions in Sovereignty: How Ideas Shaped Modern International Relations. Princeton University Press.
- ↑ "Charter of the United Nations". United Nations.
- ↑ "ລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ (ສະບັບປັບປຸງ ປີ 2015)". ສະພາແຫ່ງຊາດ. ຄົ້ນຫາເມື່ອ 2026-01-20.[dead link]