ພະຍາດບໍ່ຕິດຕໍ່
ພະຍາດບໍ່ຕິດຕໍ່ ຫຼື ກຸ່ມພະຍາດ NCDs (ອັງກິດ: Non-communicable diseases) ແມ່ນກຸ່ມພະຍາດທີ່ບໍ່ສາມາດຕິດຕໍ່ຈາກຄົນສູ່ຄົນໄດ້ຜ່ານການສຳຜັດ ຫຼື ຫາຍໃຈຮ່ວມກັນ. ພະຍາດກຸ່ມນີ້ມັກຈະຄືບຄານເຂົ້າມາຢ່າງຊ້າໆ ແລະ ເປັນຊຳເຮື້ອ (Chronic) ເຊິ່ງສາເຫດຫຼັກບໍ່ໄດ້ມາຈາກເຊື້ອໂລກ ແຕ່ເກີດຈາກ ພຶດຕິກຳການໃຊ້ຊີວິດ ທີ່ສະສົມມາເປັນເວລາດົນນານ[1].
ປະເພດຂອງພະຍາດທີ່ພົບເລື້ອຍ
[ດັດແກ້]ໃນປະເທດລາວ ແລະ ທົ່ວໂລກ, ພະຍາດໃນກຸ່ມນີ້ທີ່ເປັນບັນຫາຫຼັກໄດ້ແກ່:
- ພະຍາດເບົາຫວານ (Diabetes): ເກີດຈາກລະດັບນ້ຳຕານໃນເລືອດສູງຜິດປົກກະຕິ.
- ພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູງ (Hypertension): ເຊິ່ງເປັນປັດໄຈສ່ຽງສຳຄັນທີ່ນຳໄປສູ່ພະຍາດຫົວໃຈ ແລະ ເສັ້ນເລືອດໃນສະໝອງແຕກ (Stroke).
- ມະເຮັງ (Cancer): ເຊັ່ນ ມະເຮັງຕັບ, ມະເຮັງປອດ.
- ພະຍາດລະບົບທາງເດີນຫາຍໃຈຊຳເຮື້ອ: ເຊັ່ນ ພະຍາດປອດອຸດກັ້ນຊຳເຮື້ອ (COPD) ທີ່ມັກພົບໃນຜູ້ທີ່ສູບຢາ.
ປັດໄຈສ່ຽງ ແລະ ສະຖານະການໃນລາວ
[ດັດແກ້]ອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO) ລະບຸວ່າ NCDs ແມ່ນສາເຫດການເສຍຊີວິດອັນດັບຕົ້ນໆຂອງຄົນລາວ ໂດຍຄິດເປັນສັດສ່ວນການເສຍຊີວິດທີ່ສູງກວ່າພະຍາດຕິດຕໍ່ແລ້ວໃນປັດຈຸບັນ[2]. ປັດໄຈທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນລາວເປັນພະຍາດນີ້ຫຼາຍຂຶ້ນປະກອບມີ:
- ການບໍລິໂພກ: ການກິນອາຫານລົດຈັດ (ຫວານ, ມັນ, ເຄັມ) ເຊັ່ນ ການກິນແປ້ງນົວຫຼາຍເກີນໄປ ແລະ ການດື່ມເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດເຫຼົ້າ.
- ການສູບຢາ: ເປັນສາເຫດຫຼັກຂອງມະເຮັງປອດ ແລະ ພະຍາດຖົງລົມໂປ່ງພອງ.
- ການຂາດການອອກກຳລັງກາຍ: ວິຖີຊີວິດແບບໃໝ່ທີ່ນັ່ງເຮັດວຽກຫຼາຍກວ່າການເຄື່ອນໄຫວຮ່າງກາຍ.
ອ້າງອິງ
[ດັດແກ້]- ↑ "Noncommunicable diseases". World Health Organization (WHO). 2023-09-16. ຄົ້ນຫາເມື່ອ 2025-01-14.
- ↑ "National Strategy for the Prevention and Control of Non-Communicable Diseases". Ministry of Health, Lao PDR. 2024. ຄົ້ນຫາເມື່ອ 2025-01-14.