ການປົກຄອງແບບສະພາ

ລະບົບລັດຖະສະພາ

ພະລາຊະວັງເວສມິນສເຕີ (ລັດຖະສະພາອັງກິດ) ຕົ້ນແບບຂອງລະບົບລັດຖະສະພາທົ່ວໂລກ
ຊື່ທ້ອງຖິ່ນ	Parliamentary System
ພາກພື້ນ	ທົ່ວໂລກ (ເອີຣົບ, ອາຊີ, ເຄືອຈັກກະພົບ)
ລັກສະນະສຳຄັນ	ຝ່າຍບໍລິຫານມາຈາກຝ່າຍນິຕິບັນຍັດ ຫົວໜ້າລັດຖະບານແຍກຕ່າງຫາກຈາກປະມຸກລັດ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສະພາ
ຕົວຢ່າງປະເທດ	ສະຫະລາຊະອານາຈັກ, ຍີ່ປຸ່ນ, ອິນເດຍ, ສປປ ລາວ (ຮູບແບບສະພາແຫ່ງຊາດ)

ລະບົບລັດຖະສະພາ ຫຼື ລະບົບສະພາ (ອັງກິດ: Parliamentary System) ແມ່ນລະບົບການປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕ ທີ່ຝ່າຍບໍລິຫານ ລັດຖະບານ ໄດ້ຮັບຄວາມຊອບທຳທາງປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ອຳນາດ ມາຈາກຝ່າຍນິຕິບັນຍັດ ລັດຖະສະພາ ແລະ ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕໍ່ລັດຖະສະພາ.

ໃນລະບົບນີ້, ບໍ່ມີການແບ່ງແຍກອຳນາດຢ່າງເດັດຂາດລະຫວ່າງຝ່າຍບໍລິຫານ ແລະ ຝ່າຍນິຕິບັນຍັດ ຄືກັບ ລະບົບປະທານາທິບໍດີ. ດັ່ງນັ້ນ, ຖ້າຫາກລັດຖະສະພາບໍ່ໄວ້ວາງໃຈໃນການເຮັດວຽກຂອງລັດຖະບານ ກໍສາມາດລົງມະຕິປົດລັດຖະບານອອກຈາກຕຳແໜ່ງໄດ້.

ລັກສະນະສຳຄັນ

ລະບົບລັດຖະສະພາມີຈຸດເດັ່ນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກລະບົບອື່ນໆ ດັ່ງນີ້:

1. ການແຍກຕຳແໜ່ງປະມຸກລັດ ແລະ ຫົວໜ້າລັດຖະບານ

ໃນລະບົບສະພາ ຈະມີຜູ້ດຳລົງຕຳແໜ່ງສູງສຸດ 2 ຕຳແໜ່ງຄື:

• ປະມຸກລັດ (Head of State): ອາດຈະເປັນ ພະມະຫາກະສັດ (ເຊັ່ນ: ອັງກິດ, ຍີ່ປຸ່ນ, ໄທ) ຫຼື ປະທານປະເທດ ທີ່ບໍ່ມີອຳນາດບໍລິຫານເຕັມຕົວ (ເຊັ່ນ: ເຢຍລະມັນ, ອິນເດຍ). ປະມຸກລັດມັກຈະມີບົດບາດທາງພິທີການ ແລະ ເປັນສູນລວມຈິດໃຈ.
• ຫົວໜ້າລັດຖະບານ (Head of Government): ປົກກະຕິແມ່ນ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (Prime Minister) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ມີອຳນາດບໍລິຫານຕົວຈິງ, ເປັນຜູ້ຈັດຕັ້ງລັດຖະບານ ແລະ ບໍລິຫານປະເທດ.

2. ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສະພາ

ລັດຖະບານຕ້ອງລາຍງານການເຮັດວຽກ ແລະ ຕອບຄຳຖາມຕໍ່ສະພາ. ສະພາມີອຳນາດຄວບຄຸມລັດຖະບານຜ່ານກົນໄກຕ່າງໆ ເຊັ່ນ:

• ການຕັ້ງກະທູ້ຖາມ.
• ການອະພິປາຍ.
• ການລົງມະຕິບໍ່ໄວ້ວາງໃຈ (Vote of No Confidence): ຖ້າສະພາລົງມະຕິບໍ່ໄວ້ວາງໃຈ, ລັດຖະບານຕ້ອງລາອອກ ຫຼື ຍຸບສະພາເພື່ອເລືອກຕັ້ງໃໝ່.

3. ທີ່ມາຂອງຝ່າຍບໍລິຫານ

ສະມາຊິກລັດຖະບານ (ລັດຖະມົນຕີ) ມັກຈະຖືກຄັດເລືອກມາຈາກສະມາຊິກສະພາ ຫຼື ໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກສະພາ ເຮັດໃຫ້ທັງສອງຝ່າຍມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ (Fusion of Powers).

ຂໍ້ດີ ແລະ ຂໍ້ເສຍ

• ຂໍ້ດີ: ການອອກກົດໝາຍ ແລະ ນະໂຍບາຍເຮັດໄດ້ໄວ ເພາະຝ່າຍບໍລິຫານມີສຽງສ່ວນຫຼາຍໃນສະພາ, ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຂັດແຍ່ງລະຫວ່າງສອງອຳນາດ.
• ຂໍ້ເສຍ: ອາດເກີດຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງຖ້າເປັນລັດຖະບານປະສົມຫຼາຍພັກ, ແລະ ຂາດການກວດກາຖ່ວງດຶງອຳນາດທີ່ເຂັ້ມຂຸ້ນເທົ່າກັບລະບົບປະທານາທິບໍດີ.

ລະບົບສະພາ ໃນ ສປປ ລາວ

ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃຊ້ຮູບແບບການປົກຄອງແບບ ປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ ທີ່ມີໂຄງສ້າງຄ້າຍຄືກັບລະບົບລັດຖະສະພາ (Parliamentary-like system) ແຕ່ມີລັກສະນະສະເພາະຕົວຄື "ພັກນຳພາ, ລັດຄຸ້ມຄອງ, ປະຊາຊົນເປັນເຈົ້າ":

• ອົງການສູງສຸດ: ສະພາແຫ່ງຊາດ ຖືເປັນ "ອົງການຕົວແທນແຫ່ງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນ" ແລະ ເປັນ "ອົງການອຳນາດລັດສູງສຸດ".
• ການເລືອກຕັ້ງຜູ້ນຳ: ສະພາແຫ່ງຊາດ ເປັນຜູ້ເລືອກຕັ້ງ ປະທານປະເທດ (ປະມຸກລັດ) ແລະ ຮັບຮອງການແຕ່ງຕັ້ງ ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (ຫົວໜ້າລັດຖະບານ) ຕາມການສະເໜີຂອງປະທານປະເທດ.
• ການກວດກາ: ລັດຖະບານມີພັນທະຕ້ອງລາຍງານວຽກງານຕໍ່ສະພາແຫ່ງຊາດ ໃນກອງປະຊຸມສະໄໝສາມັນ. ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ (ສສຊ) ມີສິດຊັກຖາມ ແລະ ປະກອບຄຳເຫັນຕໍ່ການປະຕິບັດໜ້າທີ່ຂອງລັດຖະບານ.