ແຄນ

  ແຄນເປັນເຄື່ອງດົນຕີອະມະຕະຂອງລາວເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຕິດພັນຢ່າງສະຫນິດແຫນ້ນກັບຊີວິດຂອງຄົນລາວ. ແຄນສາມາດກ່ອມອາລົມ ຄົນໃຫ້ມ່ວນ ແລະ ໃຫ້ຄວາມມ່ວນຊື່ນສຸກສັນໃນຍາມມີໄຊຊະນະ ແລະ ປະສົບຜົນ ສຳເລັດອັນຈົບງາມ, ແຄນຍັງກ່ອມຈິດໃຈໃຫ້ຄົນຄິດຮອດ ບ້ານເກົ່າເມືອງຫລັງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄິດຮອດບ້ານເກົ່າທີ່ເຄີຍອາໄສ, ເຮັດໃຫ້ຄິດຮອດອະດີດ ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ເມື່ອໄດ້ຟັງສຽງແຄນລາວຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ລຳສັ້ນ, ລຳລ່ອງ ແລະ ອື່ນໆ... ແຄນເປັນເຄື່ອງດົນຕີປະເພດໃຊ້ປາກເປົ່າດ້ວຍວິທີສູບລົມເຂົ້າ-ອອກຕາມຈັງຫວະ ແລະທຳນອງ ຫລື ລາຍທີ່ໄດ້ກຳນົດຢ່າງຄັກແນ່. ແຄນເຮັດດ້ວຍໄມ້ອໍ້ (ໄມ້ປາວ) ເຊິ່ງໄດ້ປະກອບດ້ວຍວັດຖຸ 4 ຢ່າງ, ໄມ້ລູກແຄນ, ໄມ້ອໍ້ (ໄມ້ປາວ), ເຕົ້າແຄນ (ໄມ້ດູ່), ລີ້ນແຄນເຮັດດ້ວຍທອງ ຫລື ເງິນສະເພາະຂີ້ສູດ ໃຊ້ໄວ້ຕິດຮູແຄນ. ແຄນມີ 4 ຊະນິດຄື: 

1. ແຄນຫົກ: ເປັນແຄນຂະຫນາດນ້ອຍເອີ້ນວ່າແຄນນ້ອຍຫລືແຄນສັ້ນ, ມີລູກແຄນຂ້າງລະ 3 ລູກມີສຽງນຳກັນ 5 ສຽງຄື: ຟາ-ຊອນ -ລາ-ໂດ-ເຣ. 2. ແຄນເຈັດ: ເປັນແຄນຂະ ຫນາດກາງມີລູກຂ້າງລະ 7 ລູກ, ແຄນຂະຫນາດກາງນິຍົມເປົ່າໃສ່ດົນຕີອື່ນໆ ມີສຽງນຳກັນ 7 ສຽງຄື: ໂດ-ເຣ-ມີ-ຟາ-ຊອນ-ລາ-ທີ. 3. ແຄນແປດ: ເປັນແຄນຂະຫນາດກາງເຊິ່ງໃຫຍ່ກວ່າແຄນເຈັດຫນ້ອຍຫນຶ່ງ. ໃຊ້ສຳລັບເປົ່າດ່ຽວໂດຍປະສານກັບສຽງລຳ ແລະສຽງ ຂັບປະເພດຕ່າງໆ, ແຄນແປດເປັນແຄນທີ່ຫມໍລຳນິຍົມໃຊ້ຫລາຍກວ່າຫມູ່. 4. ແຄນເກົ້າ: ເປັນແຄນທີ່ມີລູກຂ້າງລະເກົ້າ, ແຄນຊະນິດນີ້ແມ່ນແຄນທີ່ເພິ່ນນິຍົມເປົ່າໃສ່ລຳໂສມ, ລຳສີພັນດອນ, ລຳພື້ນເມືອງ, ລຳ ນິທານແຕ່ເກົ່າ. ໃນປະຈຸບັນປາກົດວ່າ ໃນວົງການຫມໍລຳບໍ່ມັກໃຊ້ກັນແລ້ວ.

  ເມື່ອເວົ້າເຖິງແຄນແລ້ວຄົນລາວເຮົາໃນທົ່ວປະເທດ ກໍ່ມັກເອີ່ຍເຖິງ "ລາຍ" ຂອງມັນສະເຫມີເຊັ່ນ: ລາຍແມ່ຮ້າງກ່ອມລູກ, ລາຍຫມາ ອີ່ຈ່ອຍ. ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງແຄນອີງຕາມການຄົ້ນຄວ້າທາງບູຮານນະຄະດີ ແລະ ທາງດ້ານວັນນະຄະດີຂອງນັກປາດ, ສາດສະ ດາຈານທາງພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ກ່ຽວກັບຄວາມເປັນມາຂອງແຄນແລ້ວເພິ່ນກໍ່ສັນນິຖານໄວ້ເປັນຢ່າງເຊື່ອຖືວ່າ: ແຄນເປັນອຸປະ ກອນດົນຕີທີ່ຄົນລາວບັນດາເຜົ່າ, ແຄນທີ່ໄດ້ຄົ້ນພົບນັ້ນມີເຄົ້າຍາວຄື: ແຄນຂອງເຜົ່າມູເຊີ, ແຄນໂທນຂອງເຜົ່າຊ່ວຍຢູ່ແຂວງອັດຕະປື. ສະນັ້ນ, ຈິ່ງເວົ້າໄດ້ວ່າດົນຕີປະເພດນີ້ມີມາ ແຕ່ບູຮານນະການແລ້ວໄດ້ຄົງຢູ່ຄູ່ກັບຊາດລາວຕະຫລອດມາດ້ວຍ.