ມະຫາວິຫານແຊັງໂປນ

ຈາກ ວິກິພີເດຍ
ບົດຄວາມນີ້ອາດຕ້ອງການພິສູດອັກສອນ ໃນດ້ານໄວຍາກອນ ຮູບແບບຂີດຂຽນ ການຮິບໂຮມ ການລຽນ ຄຸນະພາບ ຫຼືການສະກົດ ທ່ານສາມາດຊ່ອຍພັດທະນາບົດຄວາມໄດ້
ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນ ເບິ່ງຈາກສະພານມິນເລນນຽມ
“ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນ” ກ່ອນປີ 1561 ທີ່ຍັງມີມົນດົບ
ອີກພາບໜຶ່ງຂອງຕົວມະຫາວິຫານ

ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນ (ອັງກິດ: St Paul's Cathedral)  ຫຼື ມະຫາວິຫານແຊັງໂປນ (ຝະລັ່ງ: Cathédrale de Saint-Paul) ແມ່ນມະຫາວິຫານນິກາຍອັງກິກັງ ຕັ້ງຢູ່ລອນດອນ ປະເທດອັງກິດ ມະຫາວິຫານທີ່ເຫັນໃນປັດຈຸບັນສ້າງເມື່ອຄິດດຕະສະຕະວັດທີ 17 ແລະເຊື່ອກັນວ່າເປັນມະຫາວິຫານທີ່ 5 ຕັ້ງແຕ່ສ້າງມະຫາວິຫານກັນມາ.

ມະຫາວິຫານເກົ່າ[ດັດແກ້]

ສະໄໝກ່ອນນອກມັງ[ດັດແກ້]

(ໝາຍເຫດ: ສະໄໝກ່ອນນອກມັນແມ່ນສະໄໝກ່ອນທີ່ປະເທດອັງກິດຖຶກຮຸກຮານໂດຍວິນລຽມດະຍຸກແຫ່ງນອກມັງດີເມື່ອປີ 1066 - ແມ່ນກ່ອນປີ 1066)

ສະໝັຍໂຣມັນຕອນປາຍ ລອນດອນມີຖານະເປັນສັງຄະມົນທົນ ແຕ່ມະຫາວິຫານແຊ໊ກຊອນທີ່ສ້າງເປັນວັດໄມ້ ເຊິ່ງອາດສ້າງໂດຍເມນລິທຸດ (Mellitus) ຫຼື ນັກບຸນອໍກັດຕິນແຫ່ງແຄນເຕີບຣີ ທີ່ໂນນພູລັດເກດ (Ludgate Hill) ຂອງສັງຄະມົນທົນທີ່ກໍ່ຕັ້ງໃໝ່ໃນປີ 604 ເຊິ່ງຢູ່ທາງຕະເວັນຕົກຂອງລອນດອນ ແລະທາງຕາເວັນຕົກຂອງລັນເດນວິກ (Lundenwic) ການສ້າງມະຫາວິຫານພາຍໃນກຳແພງເມືອງໂຣມັນເປັນປະເພນີທີ່ນັກສອນສາດສະໜາເຮັດມາຕັ້ງແຕ່ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ເອີລົບ

ທີ່ຕັ້ງຂອງມະຫາວິຫານ ປັດຈຸບັນກ່າວກັນວ່າເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງວັດຫິນບຸຮານ (stone circle) ແລະເປັນວັດທີ່ອຸທິດໃຫ້ເທພີໄດແອນນ່າ ເຊິ່ງຕົງກັບວັດອະພອນໂລທີ່ປັດຈຸບັນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງ ເວົດມິນສະເຕີແອບບີ ແຕ່ ເຊີຄິດໂຕເຟີ ເຣັນ (Christopher Wren) ຜູ້ເປັນສະຖາປະນິກບໍ່ພົບສິ່ງໃດເປັນຫຼັກຖານອຍ່າງທີ່ກລ່າວ[໑] ແຕ່ອາດຈະເປັນໄປໄດ້ວ່າວັດເດິມແມ່ນພຽງຊາເປລເລັກ ໆ ແລະອາດຖຶກທຳລາຍຫຼັງຈາກເມນລິທຸດຖຶກໄລ່ອອກຈາກເມືອງໄປຊົ່ວຄາວໂດຍພວກນອກສາດສະໜາທີ່ສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກແຊເບິດ (Saeberht) ແລະ ວັດຖຶກເຜົາໃນປີ 675 ວັດທີ່ສ້າງແທນເປັນວັດທີ່ສ້າງດ້ວຍຫິນ (ປີ 685) ພາຍໃນວັດເປັນບ່ອນຝັງພະເຈ້າ/ນັກບຸນເຊບບີແຫ່ງເອັສເຊັກ ຕໍ່ມາວັດນີ້ຖືກປຸ້ນທຳລາຍໂດຍໄວກິ້ງເມື່ອປີ 961 ຕາມທີ່ກລ່າວໃນ “ຈົດໝາຍເຫດແອງໂກລ-ແຊ໊ກຊອນ” (Anglo-Saxon chronicle)

ມະຫາວິຫານທີ່ສາມສ້າງດ້ວຍຫີນເມື່ອປີ 962 ແລະ ໃຊ້ເປັນບ່ອນຝັງພະສົບຂອງ ພະເຈ້າເອເທເຣັດທີ່ 2 (Ethelred the Unready) ແຕ່ຕໍ່ມາຖຶກເຜົາໃນປີ 1087 ຕາມທີ່່ກ່າວໄວ້ໃນ “ຈົດໝາຍເຫດແອງໂກລ-ແຊ໊ກຊອນ”

“ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນເກົ່າ”[ດັດແກ້]

ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນທີ່ 4 ຮຽກວ່າ “ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນເກົ່າ” ຫລຶ “ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນກ່ອນໄຟໄໝ້” (ກ່ອນໄຟໄໝ້ຄັ້ງໃຫຍ່ໃນລອນດອນໃນປີ 1666) ສ້າງໂດຍຊາວນອຣມັນ ຫຼັງຈາກໄຟໄໝ້ເມື່ອປີ 1087 ໄລຍະເວລາທີ່ໃຊ້ໃນການກໍ່ສ້າງລວມ 200 ປີ ຈຶງແລ້ວ ແຕ່ກໍ່ມາເສຍຫາຍຈາກໄຟໄໝ້ໄປມາກເມື່ອປີ 1136 ຫຼັງຄາທີ່ສ້າງແທນກໍຍັງເປັນໄມ້ທີ່ສາມາດຕິດໄຟໄດ້ຍ່າງດີ ເມື່ອປີ 1240 ວັດໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາຍ່າງເປັນທາງການ

ແຕ່ຫຼັງຈາກການສະຖາປະນາໄດ້ພຽງ 16 ປີ ວັດກໍ່ມີໂຄງການຂະຫຍາຍເພີ່ມອີກເມື່ອປີ 1256 “ວຽກໃໝ່” ຄັ້ງນີ້ແລ້ວເມື່ອປີ 1314 ແຕ່ວັດໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາອີກຄັ້ງເມື່ອປີ 1300 -- 14 ປີກ່ອນການຂະຫຍາຍເພີ່ມເຕີມຈະແລ້ວ ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນໃນຂະນະນັ້ນເປັນມະຫາວິຫານທີ່ເລີກເປັນທີ່ສາມຊອງເອີລົບ ເມື່ອມີການຂຸດຄົ້ນທາງບູຮານຄະດີ ກໍພົບວ່າໂຕມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນເກ່າລຶກ 585 ຟຸດ ກວ້າງ 100 ຟຸດ ຈາກແຂນກາງເຂນເໜືອເຖິງໃຕ້ກວ້າງ 290 ຟຸດ ແລະມີມນທບທີ່ສູງທີ່ສຸດໃນເອີລົບ ສູງປະມານ 489 ຟຸດ

ພອມາຮອດຊ່ວງປີ 1600 ມະຫາວິຫານຕົກຢູ່ໃນສະພາບເສື່ອມໂຊມມາກ ໃນສະໝັຍສມເດ້ຈພະເຈົ້າເຮນຣີທີ່ 8 ແລະ ພະເຈົ້າເອ໊ດເວິດທີ່ 6 ວັດກ້ໄດ້ຮັບຄວາມສຽຍຫາຍອຍ່າງໜັກຈາກຜນຂອງພະຮາດຊະກິດຊະດີກາຍຸບອາຮາມ ແລະ ພະຮາດຊະກກິດຊະດີກາເວນຄືນຊັບຂອງອາຮາມເປ໊ນຂອງຫຼວງ (Chantries Act) ໂດຍມີການທຳລາຍເຄຮື່ອງຕົກແຕ່ງພາຍໃນຂອງວັດ ຮະເບີຍງຄົດ ຫ້ອງໃຕ້ດິນພາຍໃນວັດ ຄູຫາສວດມນ ແລະ ບອລິເວນທີ່ທຳພິທີ ຮວມທັ້ງສິ່ງກ່ອສ້າງອື່ນ າ ຂອງວັດ ອະສັງຫາຮິມຊັບບາງສ່ວນຂອງມະຫາວິຫານທີ່ໄມ່ຖືກທຳລາຍ ກ້ຖືກຍຶດເປ້ນຂອງຫຼວງ ຫຼືອໄມ່ກ໊ຖືກຂາຍ ຫຼືອຖຶກບັງຄັບໃຫ້ເຊົ່າ ໂດຍສະເພາະໃຫ້ກັບໂຮງພິມແລະຮ້ານໜັງສືອຜູ້ເປ້ນນິກາຍໂປຣເຕສແຕນທ໌ ຫຼືອຖຶກບັງຄັບໃຫ້ເຊ່າໂດຍສະເພາະໃຫ້ກັບໂຮງພິມ ແລະຮ້ານໜັງສືອຜູ້ເປ້ນນິກາຍໂປຮເຕສແຕນທ໌ ວັສສະດຸຈາກສິ່ງກ່ອສ້າງທີ່ຖຶກທຳລາຍກ້ກລາຍເປ໊ນວັສສະດຸກ່ອສ້າງສຳຫຼັບສິ່ງກ່ອສ້າງໃໝ່ ເຊ່ນ ວັງຊອມເມີເຊ້ດ (Somerset House) ຂອງ ລອຣ໌ດຜູ້ພິທັກໂອລິເວອຣ໌ ຄຣອມເວລລ໌ (Lord Protector Oliver Cromwell)

ທາງຕະເວົນອອກສຽງເໜືອຂອງມະຫາວິຫານເຮີຍກວ່າ “St Paul's Cross” ກລາຍມາເປ້ນທີ່ເທດສະໜາກລາງແຈ້ງ ເມື່ອປີ 1561 ມົນດົບຂອງມະຫາວິຫານກ້ຖຶກຟ້າຜ່າແລະບ່ມີການສ້າງແທນ ເຫດການຄັ້ງນີ້ ທຳໃຫ້ຜູ້ນັບຖືອ ນິກາຍໂຣມັນຄາທອລິກ ແລະ ໂປຣເຕສແຕນທ໌ ຖືອກັນວ່າເປ້ນສັນຍານຈາກພະເຈ້າທີ່ສະແດງຄວາມບໍ່ພອໃຈໃນຄວາມແຕກແຍກຂອງນິກາຍທັ້ງສອງ

ມາຮອດປີ 1630 ອິນິໂກ ໂຈນສ໌ (Inigo Jones) ສະຖາປະນິກແບບຄລາສສິກກ້ສ້າງດ້ານໃໝ່ ແຕ່ມາຖຶກທຳລາຍເສີຍຫາຍໄປມາກລະຫວ່າງສົງຄາມກລາງເມືອງອັງກິດ ພ້ອມເອກກະສານຂອງວັດດ້ວຍ [໒] “ມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນເກົ່າ” ມາຖຶກທຳລາຍໝົດຣະຫວ່າງເພລີງໄໝ້ຄັ້ງໃຫຍ່ໃນລອນດອນໃນປີ 1666 ຖືງແມ້ຈະເປ້ນໄປໄດ້ທີ່ຈະຊ່ອມແຊມຈາກສິ່ງທີ່ຫຼງເຫຼືອຈາກໄຟໄໝ້ ແຕ່ກ້ມີການຕັດສິນໃຈໃຫ້ສ້າງວັດໃໝ່ທັ້ງໝົດເປ້ນຕາມສະຖາປັດຕະຍະກັມຮ່ວມສະໝັຍຂອງສະໝັຍນັ້ນ ທີ່ໃນປັດຈຸບັນເຮີຍກວ່າ ສະຖາປັດຕະຍະກັມແບບບາໂຣກ ອັນທີ່ຈິງແລ້ວ ຄວາມຄິດທີ່ຈະສ້າງມະຫາວິຫານໃໝ່ກ້ມີມາຕັ້ງແຕ່ກ່ອນທີ່ໄຟຈະໄໝ້ແລ້ວ

“ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນເຣັນ”[ດັດແກ້]

ການອອກແບບແລະການກໍ່ສ້າງ[ດັດແກ້]

ຄິດໂຕເຟີ ເຣັນ (Christopher Wren) ເປ໊ນສະຖາປະນິກທີ່ໄດ້ລັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປ໊ນຜູ້ອອກແບບມະຫາວິຫານເຊົ້ນປອນໃໝ່ ພ້ອມກັບວັດອື່ນໃນລອນດອນອີກປະມານ 50 ແຫ່ງໃນຂະນະເດີຍວກັນເມື່ອປີ 1668 ແບບແລກທີ່ເຣັນອອກແບບເປ໊ນກາຮສ້າງມະຫາວິຫານໃໝ່ບນຖານເດິມ ແຕ່ແຜນນີ້ບ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃນປີ 1669 ຜັງທີ່ສອງເປ໊ນຮູບກາກະບາດ (Greek cross) ອອກແບບໃນຊ່ວງປີ 1670-1672 ແຕ່ບ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດອີກ ເພາະຮູບທັນສະໝັຍເກິນໄປ ເຊ່ນເດີຍວກັບຜັງທີ່ເອາມາດັດແກ້ທີ່ສ້າງຮູບຍ່ອສ່ວນ 1:24 “Great Model” ທີ່ຕັ້ງສະແດງຢູ່ໃນຫ້ອງໃຕ້ດິນຂອງມະຫາວິຫານໃນປັຈຈຸບັນ [໓] ຜັງທີ່ໃນທີ່ສຸດກ໊ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບແມ່ນຜັງທີ່ອອກແບບເມື່ອປີ 1675 ແບບທີ່ຍອມຮັບປະກອບດ້ວຍໂດມເລ໊ກມີຍອມແຫຼມຂ້າງບນ ແຕ່ສມເດ໊ດພຮະເຈົ້າຊາລສທີ່ 2 ແຫ່ງອັງກິດ ຊງອະນຸຍາດໃຫ້ເຮົນແກ້ໄຂສິ່ງຕກແຕ່ງຂອງຜັງທີ່ “ຍອມຮັບ” ໄດ້ ເຮັນກ໊ເລຍດັດແກ້ເປລີ່ຍນແປລງຈາກເດິມເປ໊ນອັນມາກ ລວມທັ້ງຂະຫຍາຍຂະໜາດໃຫ້ໂດມໃຫຍ່ຂຶ້ນ ແລະເພິ່ມຫອສອງຫອທາງດ້ານຕະເວັນຕົກ ຕັວອາຄານເລິ່ມກ່ອສ້າງເມື່ອເດືອນມິຖຸນາຍນ ໂດຍມີທອມັສ ສະຕຣອງ ຜູ້ເປັນຫັວໜ້າຊ່າງຫີນຂອງເຣົນເປ໊ນຜູ້ວາງສິລາເລິກ ເມື່ອປີ 1677[໔]

ອ້າງອິງ[ດັດແກ້]

  1. ຄູເກີ (Kruger) , ປີ 1943
  2. Kelly 2004 (ເຄນລີ ປີ 2004)
  3. pages 12 to 26, Sir Christopher Wren: The Design of St Paul's Cathedral, Kerry Downes Trefoil Press 1988 (ການອອກແບບມະຫາວິຫານເຊົ້ນພອນ ໂດຍ ເຄອຣຣີ ດາວນສ)
  4. The Worshipful Company of Masons: Company History

ແຫຼ່ງຂ້ອມູນອື່ນ[ດັດແກ້]

Commons:Category
Commons ມີພາບກ່ຽວກັບ:
ມະຫາວິຫານເຊັ້ນພອນ